H ΠΡΟΔΟΣΙΑ ΤΩΝ ΔΙΑΝΟΟΥΜΕΝΩΝ KAI AΛΛΑ

(Τώρα που το πουλί της Αθηνάς κρώζει επί ερειπίων…-Έργα και ημέρες, μέχρι σήμερα, Ελλήνων, «πνευματικών» ανθρώπων)

Του ιστορικού-Συγγραφέα Ματθαίου Χ. Ανδρεάδη

***

Τώρα πού η πρωτοφανής οικονομική κρίση έχει αρχίσει να μαστίζει (για πόσο καιρό, άραγε;) τον τόπο μας, ακούγονται όλο και πιο έντονα φωνές και απ΄την πλευρά των δημοσιογραφικών (και όχι μόνο) κύκλων: Πού είναι, επί τέλους (λένε), να πάρουν θέση οι πνευματικοί άνθρωποι,για να φωτίσουν τα πράγματα με στόχο να βοηθήσουν τους ΄Ελληνες ν΄αντιμετωπίσουν τον κατήφορο και τη διάλυση αυτών, της κοινωνίας και του τόπου, γενικώτερα;

Για τους αναζητούντες, είχα σημειώσει,  πριν από τρία και πλέον χρόνια (2.2.2007) τα εξής  σε δημοσίευμά μου με τίτλο:

 "Θεραπευτές και μάντεις"

" Παλαιότερα οι μάντεις-ιερείς έργο είχαν τη διάγνωση και τελετουργική θεραπεία των ασθενειών, ως και την πρόβλεψη του μέλλοντος. Οι προφήτες,δέκτες και ερμηνευτές των θεϊκών χρησμών απευθύνονταν στον λαό περιμένοντας να τους υπακούουν. Εκφραστές της πνοής της Ιστορίας (και του θεού, που τους είχε αποκαλύψει τα σχέδιά του) προφήτευευαν τον ερχομό του Χρόνου, που θάβαζε τέλος στα βάσανα. Οι δυστυχίες του παρόντος ήσαν μέρος του σχεδίου του θεού, και συνιστούσαν σημάδια του προσεχούς τέλους.

Οι κοινωνικοί προφήτες στα νεώτερα χρόνια ήσαν θεληματικοί αγωνιστές που μάχονταν να καταργήσουν οριστικά τη βία και την πάλη, ενώ στο ενδιάμεσο μπορούσαν να νομιμοποιούν την καταφυγή στη βία, ως τελευταία (πάντοτε) εσχατολογική βία. Οι χιλιαστικοί αυτοί προφήτες, κατά τον Μax Weber, κήρυσσσαν την αγάπη, και την επόμενη στιγμή καλούσαν στην (έσχατη, πάντοτε...) βία, που θα θεμελίωνε την απουσία κάθε βίας. Ως φορείς του θείου λόγου, παρενέβαιναν στην ιστoρία του παρόντος και πρόλεγαν το προκαθορισμένο μέλλον, ζητώντας απ΄το ακροατήριό τους να επιλέξει. Και θύμιζαν στον λαό πως έπρεπε ν΄αναλάβει την ευθύνη του. Ωστόσο, επειδή οι άνθρωποι μισούν αν δεν λιθοβολούν τους προφήτες όταν δεν προφητεύουν καλό, ακόμα και οι αυθεντικοί απ’αυτούς δεν κατόρθωναν να πείθουν ειμή σπάνια, γιατί οι ακροατές τους πάντα θέλουν να τους μιλούν για τη νίκη μόνο.

Το  ερώτημα, λοιπόν, έκτοτε, παρέμεινε: «΄Ανθρωποι που διανοούνται με καταστροφικούς όρους, μπορούν, άραγε να είναι τίποτε άλλο, εκτός από  βιαστές και φανατικούς, κι΄οταν ακόμα θεωρούν τους εαυτούς τους αποστόλους της ειρήνης και της αγάπης;».

Υπήρξαν, βέβαια, και οι ψευδοπροφήτες. ΄Ησαν εκείνοι που άπληστοι για επιτυχία και δημοτικότητα για να φτάσουν το στόχο τους, δεν δίσταζαν να κολακεύουν ταπεινά το ακροατήριό τους.

Στη νεώτερη εποχή παρουσιάσθηκαν οι πολιτικοί προφήτες, κι’αυτοί ως γιατροί-θεραπευτές της πολιτικής ασθένειας, πιο συχνά όμως ως κομπογιαννίτες-ψευδοπροφήτες, που με τη ρητορική τους κενότητα δυνάμωναν τον θρίαμβο της δυνάμεως.

Στα καθ΄ημάς των νεωτέρων χρόνων: Σε δύσκολες καταστάσεις (όπως τώρα, κατά πως λένε) «η κοινωνία χωρίς πυξίδα και κριτήρια και χωρίς να βλέπει ποιά είναι και πού πάει, που δεν στοχάζεται» ζητάει (βλ.πρωτοσέλιδο «Καθημερινής» 28.1.2007) τη βοήθεια «των στοχαστών, των ανθρώπων του πνεύματος και του πολιτισμού. Τους ψάχνει και δεν τους βρίσκει. Πού είναι»  ρωτάει, «γιατί δεν ακούγεται η φωνή τους και δεν αναλαμβάνουν τις ευθύνες  τους; Να πούν δυσάρεστες αλήθειες...».

Εδώ, αντί για  τη φράση του Κ.Παπαρρηγόπουλου: «Η ιατρική θεραπεύει μεν πολλά νοσήματα, του έθνους (ή  του λαού), όμως την αυτοκτονία δεν μπορεί», ισχύει ο διαχρονικός Πλάτων: "Αυτός που" (χωρίς να είναι προφήτης) «απευθύνεται σε άνθρωπο άρρωστο και κακοδίαιτο (ή σε μια πολιτεία) συμβουλεύοντας για τήν υγεία του, πως πρέπει πρώτα ν'αλλάξει ζωή («τω κάμνοντι και δίαιταν διαιτωμένω μοχθηράν προς  υγιείαν, χρη μεταβάλλειν τον βίον ») είναι σωστός άνδρας και γνώστης  της ιατρικής.
Εκείνοι που συμβουλεύουν τον άρρωστο (και την πολιτεία) να μείνει όπως είναι, υποχωρώντας έτσι στις επιθυμίες του, γιατί διαφορετικά φοβούνται πως θα θανατωθούν είναι άνανδροι και αγύρτες (Ζ' Έπιστολή,330 c9-331 α5).

Ειδικώτερα,όταν η πολιτεία δεν κυβερνιέται πια με τα ήθη και έργα τών πατέρων μας («έτι εν τοις των πατέρων ήθεσιν και επιτηδεύμασιν») και νόμοι και έθιμα χαλούν («και γράμματα και έθη διεφθείροντο») και ο χαλασμός αυτός άπλώνεται σε μεγάλο βαθμό,ώστε αυτοί που στην αρχή ήσαν γεμάτοι απο μεγάλη ορμή να δράσουν για τα κοινά («πρώτον πολλής μεστοί όντες ορμής επι το πράττειν τα κοινά»), θεωρώντας αυτά και βλέποντάς τα να πηγαίνουν ολωσδιόλου δώθε κείθε, έπαθαν στο τέλος ίλιγγο («εις ταύτα και φερόμενα ορώντες πάντα πάντως τελευτώντα ιλιγγιάν»).

΄Ωστε, οι νόμοι δεν είναι δυνατόν να βρουν γιατρειά χωρίς καμμιά υπέροχη προπαρασκευή, που να την συντρέχει και η τύχη» («τα γαρ των νόμων αυταίς σχε δόν ανιάτως έχοντά έστιν άνευ παρασκευής θαυμαστής τινος μετά τύχης».(όπ.π., 325 c5-326 α5).

Οι πιο πολλοί  σύγχρονοι "πνευματικοί άνθρωποι έχουν δοκιμασθεί και έχουν απο τύχει...

***                                  

Δημοσίευα την 2.4.2004, με τίτλο: Διανοούμενοι, συγγραφείς και καλλιτέχνες στο αναγωγισμό "

"Στους νεώτερους καιρούς, ιδιαίτερα κατά τις τελευταίες δεκαετίες και μέχρι πρόσφατα, στον τόπο μας και αλλού, όχι λίγοι απ’τους λεγομένους «πνευματικούς» ανθρώπους, εντασσόμενοι στην κυρίαρχη «προοδευτική» ιδεολογία:

1)Απολογούνταν με μανία αυτοκριτικής, για την έως τότε ζωή  τους, κατέχονταν από άγχος για το σύμπλεγμα μειονεξίας και καταγωγής, προσάρμοζαν τους τρόπους εκφράσεώς τους αναμορφώνοντας τη γλώσσα καί τη σκέψη τους στο ύφος και στις απαιτήσεις των νέων τους συντρόφων και τελούσαν κάτω από την άγρυπνη επιφύλαξη, αν όχι την καταφρόνια τους ως διανοητές.

Είναι ευρύτερα γνωστή η περίπτωση του ΄Αρθουρ Καίσλερ, που κι’αυτός σε όμοιες συνθήκες, ανασχημάτισε τη στάση του άπέναντι στήν τέχνη, τη λογοτεχνία καί στις άνθρώπινες σχέσεις. Το λεξιλόγιό του, γράφει, η γραμματική του, και η σύνταξή του, σταδιακά άλλαξαν. ΄Εμαθε νά άποφεύγει κάθε πρωτότυπο τρόπο έκφράσεως, κάθε προσωπική φρασεολογία.
Ευφωνία, άποχρώσεις έμφάσεως, συγκρατημός ή έννοιολογικές αποχρώσεις ήσαν ύποπτες. Ή γλώσσα καί μαζί της η σκέψη, πέρασαν άπό μιά διαδικασία άφυδατώσεως και κρυσταλλώθηκαν στά έτοιμα σχήματα της καινούργιας φρασεολογίας. 'Υπήρχαν κάνα-δυό ντουζίνες έπίθετα πού η χρησιμοποίησή τους ήταν καί σίγουρη και υπoχρεωτική, όπως τα παρηκμασμένος, υποκριτικός, νοσηρός, ηρωϊκός, πειθαρχημένος, ταξική συνείδηση, μικροαστός, ρομαντικό-συναισθηματικό (γιά ένδοιασμούς άνθρωπιστικής φύσεως), καιροσκόπος, και διασπαστικός, μηχανοκρατική, μεταφυσική-μυστικιστική (γιά τή λανθασμένη πνευματική προσέγγιση), διαλεκτική πραγματική (γιά τή σωστή προσέγγιση), φλογερές (έξεγέρσεις), άδελφικοί (χαιρετισμοί), ακλόνητη  πίστη κ.ο.κ.
΄Οσοι προέρχονταν άπό μεσαίες τάξεις, βρέθηκαν στην καινούργια κατάσταση άπό ανoχή καί οχι δικαιωματικά, τους ανέχονταν αλλά δέν τους έμπιστεύονταν.Η κοινωνική προέλευση των γονέων καί των παππούδων τους ήταν τό ίδιο άπoφασιστική με τη φυλετική καταγωγή για ένα ρατσιστικό καθεστώς.Και αυτοί προσπαθώντας, με διάφορα μέσα, να  δώσουν στούς έαυτούς τους μιά «λαϊκότερη» όψη, φορούσαν χοντρά πουλόβερ, επιδείκνυαν τά μαύρα τους νύχια, μιλούσαν τή γλώσσα του εργαζόμενου λαού κ.ά.

Ανήσυχοι δε, με αίσθημα κατωτερότητος και ενοχής, σάν μιά παραλυτική δειλία, στρέφονταν έναντίον της οικογενειακής τους προελεύσεως, της ικανότητάς τους νά συλλογίζονται και νά διασκεδάζουν, «προνόμια» δηλαδή πού οι άλλοι δέν μπορούσαν νά μοιρασθούν μαζί τους. Προσθέτει ο ΄Αρθουρ Καίσλερ: "Ενας απ’ τους άναμφισβήτητους όρους της πίστεώς μας ήταν οτι ο εργαζόμενος λαός, άσχετα άπ’τό έπίπεδο έξυπνάδας καί μορφώσεώς του, ειχε πάντα μιά πιό «σωστή» προσέγγιση σέ κάθε πολιτικό πρόβλημα από εναv μορφωμένο διανοούμενο. Αυτό υποτίθεται πώς οφειλόταν σέ ενα είδος ένστίκτου ριζωμένου στήν ταξική συνείδηση. ΄Εμοιαζε μέ τήν περιφρόνηση των ρατσιστών για τήν «καταστρεπτική έξυπνάδα» γενικά ολων των μορφωμένων. Και οι «στρατευμένοι» αυτοί διανοούμενοι, ποτέ δεν απαλλάχθηκαν απ’τό χρόνιο αίσθημα κατωτερότητος.

Σ’εμάς, απ’τη μεταπολιτευτική τουλάχιστον εποχή ώς σήμερα, κατά τους καθηγητές του Πανεπιστημίου Αθηνών Γ.Γιατρομανωλάκη και Δημ. Δημητράκο («Βήμα» 21.3.2004) συγγραφείς, διανοούμενοι και καλλιτέχνες,(ασφαλώς ιδεολόγοι της αυτοαποκαλούμενης «προοδευτικής διανόησης») «λαμπρύνθηκαν και δοξάσθηκαν, μερικοί δε απ΄αυτούς όχι για το έργο τους αλλά για την πολιτική τους θέση» (μάλλον για τά ψευδοπολιτικά άρθρα, «μανιφέστα», διαμαρτυρίες και εκδηλώσεις πολιτικού χαρακτήρα,κατά την Πασκάλια υποχρέωση pudet, ineptum και impossibille). Όπως λέει ο πρώτος: «Λογοτέχνες και καλλιτέχνες, ανταποκρίθηκαν προθυμότατα σε προεκλογικές συγκεντρώσεις για τον πολιτισμό και τά γράμματα(…) κάτι που προοιωνίζεται ότι πολλοί απ’αυτούς που σήμερα φαίνονται θλιμμένοι, γρήγορα θα αρχίσουν πάλι να σιτίζονται από το χέρι της πολιτείας», κατά τον δεύτερο δε, «κανένας εκπρόσωπος της κυρίαρχης ιδεολογίας(«στο άτι της οποίας καβάλα, ως χρισμένος της αρχιερέας απ’όπου εντοπίζει το «Κακό» να εμφωλεύει στον φορέα της αλλόδοξης πίστης») δεν δέχεται την πρόσκληση να συζητήσει την εγκυρότητα (τον αναγωγισμό θα λέγαμε εμείς) των εννοιών που πραγματεύεται λογικά, και εκτός του πλαισίου της ιδεολογικής κοινότητος την οποία θεραπεύει-σίγουρο σημάδι πνευματικής παρακμής».

Και είναι πνευματική παρακμή η μη παραγωγή ποιοτικού έργου, αφού ποιότητα,άξιο λόγου έργο και στέρεα κριτήρια αξιολογήσεως των φαινομένων του βίου, δημιουργεί η ελεύθερη προσωπικότητα, η οποία με συνέπεια, μόχθο και επίδοση (αναγκαίες ψυχικές και πνευματικές δυνάμεις, που χρειάζεται να διαθέτει και ν’ασκεί ο αληθινός δημιουργός) μπορεί ν’αποτελέσει παράδειγμα καί πρότυπο για τους πολλούς, σε όλους τους χώρους της πνευματικής ζωής, στον καλλιτεχνικό στίβο αλλά και σε κάθε εκδήλωση του βίου, γενικά.

Δημοσιεύθηκε την 2.4.2004

                                                           ***

Σήμερα (Μάϊος 2010), οι πιο πολλοί «πνευματικοί» λεγόμενοι άνθρωποι που αναζητούνται πάλι  είναι αποτυχημένοι, αφού με τη στάση και το «έργο»τους υπηρέτησαν, με το αζημίωτο, απ΄αρχής την κατάσταση αυτή που μας οδήγησε στο σημερινό μας χάλι.

Και η υπηρεσία τους αυτή άρχισε με τη (δύουσα,πλέον) μεταπολιτευτική κατάσταση, όταν δηλαδή από τότε, έσπευδαν πρόθυμα, να παίξουν το ρόλο κομπάρσου (αυτουργού ή συνεργού, κυρίως ειπείν) στα έκτοτε ήδη συντελεσθέντα απ΄τους κατά καιρούς ιθύνοντες όλων των τομέων ζωής στον τόπο μας.

***                   

Το 2003  είχε συμβή, πλην άλλων και τό ακόλουθο, όπως τότε έκρινα δημοσιεύοντας κείμενο με τίτλο: "Το "λάθος" στην πολιτική (Μια περίπτωση)"

"Διάβασα σε μια συνέντευξη,που δημοσιεύθηκε την 30η Νοεμβρίου εφέτος,οσα εξομολογητικά,στην ουσία τους,είπε επώνυμος ΄Ελληνας,που επέστρεψε,έχοντας ζήσει στην αριστερά πτέρυγα του Ευρωπαϊκού κοινοβούλιου 22 ολόκληρα χρόνια.Συγκράτησα,μεταξύ άλλων,τα ακόλουθα συγκλονιστικά:

"΄Εχω μετανοιώσει που φορούσα κι'εγω γυαλιά,που μου δείχνανε τον κόσμο διαφορετικά απ'ο,τι ήταν.Είχα κι έγώ εφαρμόσει οτι ο σκοπός αγιάζει τά μέσα,οτι τα ανθρώπινα δικαιώματα στο Αφγανιστάν ή στην Τσεχοσλοβακία (σημ.οπου παραβιάζονταν απ΄τους σοβιετικούς) ή στην τότε Σοβιετική ΄Ενωση,ήταν κατι που δεν ειχε σημασία και αποκτούσε μόνον οταν αφορούσε τις ΗΠΑ,τις πρώην αποικίες των ευρωπαϊκών χωρών ή τη Λατινική Αμερική.Ειναι μεγάλες αμαρτίες αυτές. Τις πέρασε ομως ενα μεγάλο τμήμα της τότε νεολαίας μας. Πολλές φορές εχω προσγειωθεί και κάθε φορά κάνω το σταυρό μου, που αυτό γίνεται ομαλά και ήρεμα (Σημ.σ'αντίθεση, λόγου χάρη,πρός τον Νίκο Πουλαντζά που γι αυτόν η προσγείωση ηταν απότομη και θανατερή).Και συνεχίζει:Ηταν λάθος που προσπαθήσαμε να εφαρμόσουμε πάνω στον άνθρώπινο πολιτισμό μια σειρά απο βιβλία"(σημ.που τόσο καταστροφική ηταν η εφαρμογή τους-ως άλλοθι, εν πολλοίς,του Ελληνικού φθόνου-σ΄ολόκληρο τον Ελληνικό λαό ,την περίοδο 1944-1949)...

Τα λόγια αυτα,προερχόμενα από ενα άνθρωπο της πράξεως γενικά, θέτουν,για άλλη μια φορά πρός συζήτηση το βασανιστικό πρόβλημα της μεταγνωσίας στην πολιτική, δηλαδή της αποτυχίας στις προβλέψεις και της εντεύθεν προκαλούμενης αυτογνωσίας αυτων πού απέτυχαν,εφόσον βέβαια, αναγνωρίζουν το "λάθος" τους. Αυτογνωσία,που δυστυχώς έρχεται post factum,οταν δηλαδή τα "γενόμενα (συνήθως σε βάρος των πολλών) ουκ απογίγνονται..."

Σήμερα στον τόπο μας,η δημόσια ζωή και η πολιτική σκέψη,   χαρακτηρίζονται με το ασφαλές κριτήριο του "μετά" (a posteriori),ειναι "μεταγνωμικές",δηλαδή.Και συμβαίνουν αυτά σ΄ολους τους χώρους,ιδιαίτερα δε στους πολιτικούς εκείνους, οι οποιοι, αποφασίζοντας,στο ξεκίνημά τους,να εφαρμόσουν και στο τόπο μας,το δόγμα "ο σκοπός αγιάζει τά μέσα", μετά από ανατροπές και καθυστερήσεις και οικτρά διαψευσμένοι, εμφανίζονται μετανοιωμένοι, μετά από χρόνο,γι'αυτή τους την πορεία.Στις πιο πολλές περιπτώσεις όλοι αυτοι ξεκίνησαν μέ ντροπή για το παρελθόν τους,για το οτι λόγου χάρη, ειχαν πάει στο πανεπιστήμιο,να καταριώνται τήν εύστροφία του μυαλού τους κ.λ.π.,τή γλώσσα τους,νά θεωρούν γενικά τις τυχόν έκλεπτύνσεις καί συνήθειες του πολιτισμού,σάν μιά συνεχή πηγή αυτομομφής καί τή διανοητική παραμόρφωση σάν ποθητό σκοπό,όπως θάλεγε στη δική του περίπτωση ο ΄Αρθουρ Καίσλερ.

Στον τόπο μας αν γινόταν μια σχετική έρευνα,θα διαπιστωνόταν οτι ή πλειοψηφία τών νεαρών αυτης της προελεύσεως,που προσχώρησαν στό κίνημα της Αριστεράς γενικά,κατα καιρούς και πρό πάντων τις τελευταίες δεκαετίες,δέν ορμήθηκαν άπό οικονομικούς λόγoυς,άλλά ειτε άπό κάποια άντίθεση μέσα στήν οικογένεια,ειτε για άλλους λόγους,πάντως δέν ηταν αύτή καθαυτή η μαρξιστική θεωρία που βρήκαν στα βιβλία,η οποία έσπρωξε αυτους νά γίνουν έπαναστάτες,άλλά μιά ψυχολογική διάθεση πού τούς έκανε εύκολοεπηρέαστους στίς θεωρίες αυτές.

Και αυτά άποτέλεσαν τήν αιτιολόγηση να συγκρουσθούν με τον τρόπο της προσωπικής τους ζωής.Πιο απλά,μια επι πλέουσα μάζα άνησυχίας καί ένοχής πού κινδύνευε μόνιμα νά τους κάνει να γατζώνονται όπου έβρισκαν,ήρθε καί στράφηκε ένάντια στήν οικογενειακή προέλευοη,τήν ικανότητά τους νά συλλογίζονται καί τήν ικανότητά τους νά διασκεδάζουν.΄Ολ΄ αυτά έγιναν ένοχες έμπειρίες ένός προνομίου που οι άλλοι δέν μπορούσαν νά μοιρασθούν μαζί τους, έλαφρόμυαλες παρεκκλίσεις άπό τήν πάλη τών τάξεων. Οι άληθινοί επαναστάτες οπως καί οι άληθινοί πιστοί μιας θρησκείας, ζούν μέσα σέ μιά συνεχή έπίγνωση του προπατορικού άμαρτήματος,καταλήγει ο ΄Αρθουρ Καίσλερ.

Δημοσιεύθηκε την 12/12/2003

                                                    ***

Βέβαια, οι πραγματικά ελεύθεροι  πνευματικοί  άνθρωποι  («περιθωριακοί», απ΄τους κατά καιρούς κρατούντες αποκαλούμενοι) αποφασισμένοι όμως να διακυβεύουν, κάθε τόσο, τη θέση τους,(και την επιβίωσή τους, πολλές φορές) καθώς και την ελευθερία τους με θέσεις, που συνιστούν σαφώς έντονη πνευματική στάση, από τότε και μέχρι σήμερα,παραμένουν ελάχιστοι.

Είναι δε αυτοί που  με αθόλωτη κρίση, μελετώντας «τα σημεία των καιρών», δεν παύουν να διαδραματίζουν ρόλο οιονεί προφήτη, ειδοποιώντας όλους και καλώντας τους σε αφύπνιση (ενώ «εις την οδόν ἐξω»-όχι μόνο- «οι πολλοί ουδέν» θέλουν  ν΄ακούουν, άλλά και οι σήμερα έντρομα καλούντες σε βοήθεια).

Ποιά, ωστόσο, είναι τά έργα και οι ημέρες των λεγόμενων πνευματικών από τότε «μπροστάρηδων» που μας οδήγησαν ως εδώ;

Ας μου επιτραπεί  να παραπέμψω πάλι σε όσα απο  καιρό ως τά τώρα  έχω γράψει, σχετικά,επιγράφοντας  με το σημερινό  τίτλο: 

ΤΑ ΠΡΟΦΗΤΙΚΑ -Ματθαίου Χ. Ανδρεάδη

Ας ξεκινήσουμε  με μία απ΄τις ουσιαστικές (σημερινές) αιτίες του "κακού":

α) Απ΄τον κρατισμό στην άμεση απειλή 

Η Ελλάδα είναι υποχρεωμένη,χωρίς καθυστέρηση μάλιστα,να προσεγγίσει το οικονομικό επίπεδο ζωής του μέσου Έλληνος με τον όρο διαβιώσεως του μέσου πολίτη της Ευρωπαϊκής Ενώσεως, όπου, από πολύ χρόνο πριν, ισχύει το σύστημα της ελεύθερης αγοράς με το κράτος προνοίας πλήρως ανεπτυγμένο. Η επείγουσα αυτή ανάγκη αχρηστεύει, απ’ τα πράγματα, εντελώς, κάθε ιδεολόγημα, καθώς και το ψευδοπρόβλημα του λεγόμενου φιλελευθερισμού, ριζοσπαστικού ή όχι, όπως και κάθε άλλου-ισμού.

Η απαιτούμενη άμεση κατάρτιση και εφαρμογή του προγράμματος συγκλίσεως της Ελληνικής οικονομίας συνεπάγεται, αναμφισβήτητα, κόστος μέγα, το οποίο, τελικά, καλείται να πλήρωσει ο Ελληνικός λαός, με συνέπεια περαιτέρω λιτότητα. Φτάσαμε ως εδώ, γιατί, την τελευταία ιδιαιτέρως εικοσαετία διαπράχθηκαν απ’τήν πολιτική μας ηγεσία κολοσσιαία λάθη.

Ενδεικτικά μόνο, αναφέρεται: Η τερατώδης διόγκωση του δημοσίου χρέους, οφειλόμενη σε υψηλούς δανεισμούς για καθαρώς καταναλωτικούς σκοπούς (ήτοι διορισμούς, συντάξεις, μισθούς κ.λπ.), του οποίου το ύψος, ανερχόμενο σε 27,6% του ακαθάριστου Εθνικού Προϊόντος το 1979, δηλαδή σε 395 δισ. δραχμών, έφτασε, σήμερα, στο 112% του Α.Ε.Π., τουτέστιν σε 26,1 τρισ. δραχμές!

Επίσης, η σκανδαλώδης αύξηση των κρατικών δαπανών-με τα σπασμένα των κρατικών και κοινωνικοποιημένων επιχειρήσεων και οργανισμών-οι οποίες οδήγησαν στην απομύζηση των ικμάδων του κρατικού προϋπολογισμού και σε συρρίκνωση του εισοδήματος του λαού.

Τελική κατάληξη: Το δυσεπίλυτο πρόβλημα εξευρέσεως, από μέρους του κράτους, για μεν τον προσεχή Σεπτέμβριο 1,2 τρισ. δραχμών προς πληρωμή τόκων δανείων που λήγουν, ως και για τρέχουσες ανάγκες, για ταμιακές δε ανάγκες του 1995 το ποσό των 12 τρισ. δραχμών! Εντεύθεν και οι εκφραζόμενοι φόβοι για επικίνδυνες κοινωνικές συνέπειες...

Γιατί,όμως, συνέβησαν όλα αυτά;

Οι υπαίτιοι πολιτικοί δικαιολογούνται, επικαλούμενοι, μεταξύ άλλων, ιστορικοκοινωνικούς λόγους κρατικού παρεμβατισμού, οι οποίοι, δήθεν, επέβαλαν στη χώρα την εφαρμογή κριτηρίων τάχα κοινωνικής δικαιοσύνης...

Προσεκτική, όμως, και διεισδυτική-αλλ’απ' τις στήλες αυτές, συνοπτική, κατ’ ανάγκη-μελέτη των προβαλλομένων λόγων, αποδεικνύει το αβάσιμο και σαθρό των όψιμων αυτών δικαιολογιών.

Βεβαίως,η επικράτηση μεταπολεμικά, του κρατικού παρεμβατισμού οφείλεται κατά κύριο, αν όχι αποκλειστικό λόγο, στο γεγονός ότι η Ελληνική οικονομία και κοινωνία εξήλθαν καθημαγμένες από μεγάλες καταστροφές του δεκαετούς εξωτερικού και εσωτερικού πολέμου, σε όλους τους τομείς, μέχρι το σημείο, κάποτε, να λειτουργεί το κράτος μπακάλης...

Έκτοτε, όμως, και μέχρι το 1974, οι οικονομικοκοινωνικές συνθήκες του τόπου είχαν ξεπεράσει το όριο της ανάγκης του κρατισμού, γι’ αυτό και δεν δικαιολογείτο ο πολιτικός κόσμος να επεκτείνει, μεταπολιτευτικά, το κράτος, αρχικά με τις Καραμανλικές κρατικοποιήσεις μετέπειτα δε και απ’τό 1981 με τον ληστρικό σοσιαλισμό και με ιδεολογική κάλυψη το μένος του αντικαπιταλισμού, αντιευρωπαϊσμού και αντιαμερικανισμού.

Εν πάση περιπτώσει: Κατά τις δύο τελευταίες δεκαετίες του κομματοκρα τικού παρεμβατισμού στην οικονομία και τη διοίκηση, γιγαντώθηκαν ένα οικονομικό στρώμα και μιά κρατική λειτουργία με σοβαρές στρεβλώσεις και καρκινώδεις μορφές:

1)Η παραοικονομία (αφανής οικονομία), που συγκέντρωσε τον κόσμο των αυτοαπασχολουμένων, εκτός της γεωργίας, ανερχομένων, σήμερα, όπως υπολογίζεται, στο 40% του οικονομικά δρώντος πληθυσμου, οι οποίοι, εν πολλοίς και φοροδιαφεύγουν.

2) Η διογκούμενη δημοσιοϋπαλληλία,η οποία, αναπτυγμένη τις τελευταίες δεκαετίες ιλιγγιωδώς-εξαιτίας, κυρίως, των πελατειακών και σχέσεων πατρωνείας, που κυριάρχησαν στον πολιτικό κοντζαμπασισμό των δύο μεγάλων κομμάτων, με προεξάρχουσα τη ρουσφετολογία-μεταμορφώθηκε σε ένα αντιπαραγωγικό, παράλυτο ήδη, και διεφθαρμένο δημόσιο τομέα.

Ο κόσμος, λοιπόν, αυτός,εν όψει της συγκλίσεως, που συνεπάγεται σημαντική μείωση του όγκου του ή (για λόγους αδυναμίας ανταγωνισμού) συρρικνώσεώς του, αισθάνεται μετέωρος και ανασφαλής.

Και αντί τα δύο μεγάλα κόμματα να κάνουν συγκεκριμένες προβλέψεις σχετικά με τον κόσμο αυτόν, που θα πληγεί απ' τη σύγκλιση με την Ευρώπη, φαίνονται με την πολιτική τους πρακτική να συντηρούν ακόμη προσδοκίες και να εκτρέφουν ελπίδες, ότι με την Ευρωπαϊκή σύγκλιση θα βρουν τρόπο να...ξεγελάσουν τους κουτόφραγκους, δηλαδή να συντηρήσουν αντιπαραγω γικούς και μη εκσυγχρονιζόμενους τομείς της Ελληνικής οικονομίας!

Το αυτό, περίπου, συμβαίνει και στο χώρο των απασχολουμένων σε δημόσιες και κρατικοποιημένες επιχειρήσεις, οι οποίες μπορεί να μετοχοποιούνται τώρα, αλλά με τρόπο που, κλείνοντας το μάτι πονηρά στους ενδιαφερόμενους, τα δύο μεγάλα κόμματα, τους λένε ότι μπορούν να κοιμούνται ήσυχοι...

Ολ΄αυτὰ διαπιστώθηκαν κατά τις πρόσφατες Ευρωεκλογές, όταν αποπειράθηκαν οι δύο μεγάλες κομματικές παρατάξεις-υπεύθυνες απ΄ το 1979 για την καθυστέρηση της Ευρωπαϊκής προωθήσεως της χώρας-να χρωματίσουν τον Ευρωπαϊκό τους προσανατολισμό με συναφή συνθήματα, όπως κοινωνική διάσταση και δικαιοσύνη στον εξευρωπαϊσμό και άλλα παρόμοια, αφήνοντας να εννοηθεί ότι στην Ευρώπη επικρατεί κρατική αναλγησία και έλλειψη κράτους προνοίας, καταστάσεις δηλαδή που δεν υπάρχουν εν Ελλάδι, όπου τα πάντα λειτουργούν άψογα...

Και η παρούσα κυβέρνηση και η προηγούμενη της Νέας Δημοκρατίας, ομιλούν, λ.χ., για πάταξη της φοροδιαφυγής, μείωση των επιτοκίων (που, όμως, ήδη, αποκλείουν τις επενδύσεις λόγω της υπερχρεώσεως), μείωση περαιτέρω του δημοσίου χρέους, είσπραξη ικανών ποσών απ'τις μετοχοποιήσεις, ανάπτυξη των επενδύσεων-που,όμως, δεν διευκρινίζεται αν θα διευκολυνθεί η ιδιωτική πρωτοβουλία, με αυτοχρηματοδότηση, ως η καλλίτερη περίπτωση εν προκειμένω-αναμενόμενη μείωση της ανεργίας, αύξηση θέσεων εργασίας που θα προέλθουν απ΄ το λεγόμενο πακέτο Ντελόρ 2 με το ποσό των 7 τρισ. δραχμών,ώστε να προσβλέπει η χώρα με αισιοδοξία στην ανάπτυξη.

Τα δύο μεγάλα κόμματα απώλεσαν, κατά τις πρόσφατες Ευρωεκλογές, το 16% της δυνάμεώς τους. Αυτοί, που αρνήθηκαν να δώσουν στα δύο μεγάλα κόμματα τη ψήφο τους πολίτες, θεώρησαν την πολιτική πρακτική και των δύο κομμάτων, τουλάχιστον αναξιόπιστη, πελατειακή, ψηφοθηρική και βραχυπρόθεσμη, συνεπώς και τους σημερινούς πολιτικούς τους ηγέτες ανίκανους να προκαλέσουν την αναγκαία ειρηνική επανάσταση και τη μεγάλη ρήξη προς συνήθειες, νοοτροπία μεθόδους και πρόσωπα εν όψει της Ευρωπαϊκής ολοκληρώσεως.

Οπωσδήποτε, τα δύο μεγάλα πολιτικά κόμματα, τα κόμματα εξουσίας, πρέπει να έλαβαν το μήνυμα κατά τις Ευρωεκλογές αυτές. Αποτελεί δε αυτό, μάλλον, τελευταία προειδοποίηση προς τους οιακοστρόφους αυτούς πολιτικούς πελαγοδρόμους, οι οποίοι, μαζί με τα τσούρμα τους, όπως χαρακτηριστικά έχει λεχθεί, βούλιαξαν στην ίδια βάρκα και ως προτροπή:Να επιδοθούν, επιβαίνοντας του σκάφους του Έθνους, με σοβαρότητα και αποφασιστικότητα, στην άμεση αντιμετώπιση της κρισιμότητος των περιστάσεων. Γιατί αυτό που ενδιαφέρει ζωηρότατα τον Ελληνικό λαό, δεν περιορίζεται στην ανησυχία για την πολιτική τύχη των αποτυχόντων, νεότευκτων ή όχι, κομματικών καπετάνιων, αλλά ο εύπλους του μεγάλου σκάφους της Ελλάδος, το οποίο, βαλλόμενο και εν μέσω τριγμών, πλέει στα ομιχλώδη και τρικυμιώδη Ευρωπαϊκά ύδατα και στον κόσμον όλο...

Δημοσιεύθηκε την 1.8.1994

β) Τα πρώτα συμπτώματα πνευματικής παρακμής

Ἡ ἠθική,ιδεολογική καὶ πνευματικὴ ἐν γένει κρίση, είχε αρχίσει ἀπὸ πολλού χρόνου στὸν τόπο μας, μεταπολιτευτικὰ όμως οικτρά ἐπιδεινώθηκε. Τὸ πνεύμα του ἀρριβισμού καὶ της μετριότητας, ποὺ κυριάρχησε, από τότε, σὲ ὅλους τούς τομείς του ἰδιωτικού καὶ δημόσιου βίου, υποβίβασε την ποιότητα τῆς ζωῆς καὶ ὁδήγησε στὴν κατάργηση των ἀξιολογικῶν κριτηρίων.

Γιατί στὶς θέσεις των φύσει καί ἀξιολογικά πνευματικῶν ἡγετῶν τοῦ λαοῦ αναρριχήθηκαν,κατὰ τὸ πλεῖστον, φωνασκοῦντες ἡμιμαθεῖς, οἱ ὁποῖοι κατεβαίνοντας στὸν λαό, ἐπιδίωξαν νὰ διαδραματίσουν ρόλο ὄχι πνευματικοῦ ἡγέτη,ἀλλά συνοδοιπόρου ὁρισμένων μερίδων τοῦ λαοῦ.

Κατὰ τὸ πρῶτο στάδιο, τὸ ἡρωϊκό τῆς Μεταπολιτεύσεως, μᾶζες τοῦ λαοῦ παιδεύθηκαν καὶ δουλεύθηκαν παντοιοτρόπως,μὲ τὴν πολιτικοποίηση τῶν πάντων. Οἱ μερῖδες αὐτές τοῦ λαοῦ,ποὺ κατὰ κόρον ἐγκωμιάσθηκαν μὲ δοξαστικοὺς αίνους καὶ διθυράμβους τοὺς ὁποίους ἔμελπαν αὐτοῦ τοῦ εἴδους οἱ ὁδηγοί γιὰ τὴν ἡρωϊκή του στάση στὴν ἀποκατάσταση τῆς Δημοκρατίας, ἀπόκτησαν τὴν αυταπάτη ὅτι μποροῦσαν, ἀνεμπόδιστα,νὰ πράττουν τὸ πᾶν κατὰ τὴν πολιτικοποίηση καὶ ὁμαλοποίηση τοῦ δημόσιου βίου...

Εὔκολο ἦταν, ὁ ἔτσι διαβουκολημένος λαός, ἀντιλαμβανόμενος,ἄλλωστε τὴν ἰδιοτέλεια καὶ κενότητα τῶν φωτισμένων συνοδοιπόρων του,νὰ αἰσθανθεῖ ὅτι μπορεῖ καὶ νὰ ἰσοσταθμισθεῖ μαζί τους. Καὶ ἔφτασε ἡ στιγμὴ πού ισοπεδώθη καν τὰ πάντα, κατὰ τὸν ἰσχύοντα νόμο τῆς προσφορᾶς καὶ τῆς ζητήσεως, μὲ ἔκδηλο, σὲ ὅλους τούς τομεῖς,τὸ φαινόμενο τοῦ περιορισμοῦ τῶν ἀξιώσεων γιὰ ποιότητα. Δημιουργήθηκε στὸ κοινὸ αὐτὸ ἡ ἐντύπωση,ὅτι δὲν χρειάζονται πνευματικὲς ἀποσκευὲς οὔτε μόχθος οὔτε ἐπίδοση σὲ κάθε ἐκδήλωση τοῦ βίου. Τὸ αρχικό σύνθημα «ὄχι στὴν ἐντατικοποίηση», βεβαίωνε τὶς διαπιστώσεις αὐτές.

Αν και μὲ τὴν πάροδο τῶν πρώτων ἐνθουσιασμῶν είχαν αρχίσει οἱ πρῶτες ἀπογοητεύσεις ἀπο τη συμπεριφορὰ τοῦ λαοῦ, σὲ λίγο μάλιστα χρόνο ώστε να φτάσουν τὰ πράγματα σὲ τέτοιο σημεῖο που οἱ ἴδιοι οἱ προναφερόμενοι ταγοί του δὲν δίσταζαν νὰ οἰκτείρουν τὸν λαό, ἐκτοξεύοντας ἐναντίον του τὸ περίφημο σύνθημα:«Λαέ ντροπή σου,για την εκλογή σου!» (επρόκειτο για τ΄ἀποτελέσματα των ἐκλογῶν τοῦ 1977).

Παράλληλα, με τον λιβανωτὸ καὶ τις κολακεῖες πρὸς τὸ λαὸ, οι δημαγωγοί της μεταπολιτευσης φρόντισαν ἡ πολιτικοποίηση των πάντων να ἐξακολουθήσει παροχετευόμενη,ὅπως καὶ πρίν, στοὺς χώρους τῆς πνευματικῆς μας ζωῆς καὶ τοῦ καλλιτεχνικοῦ στίβου (φεστιβὰλ μουσικῆς, θεάτρου, κινηματογράφου, εἰκαστικῶν τεχνῶν, ἐκθέσεων βιβλίων κ.λπ.) μὲ ἄλλους ἐξ ἴσου σημαντικοὺς διαύλους και μὲ τὴ συμπαράσταση τῆς ἐπιστήμης, πού πολιτικολογοῦσε αλλά καὶ τῆς δημοσιογραφίας, κατὰ τὰ δεόντως μελετημένα διδάγματα τοῦ Γκράμσι περὶ πολιτιστικῆς αλώσεως τοῦ ἀντιπάλου.*

Ενῶ κατὰ τοὺς πρώτους καιροὺς τῆς Μεταπολιτεύσεως ἡ πολιτικοποίηση πρὸς ὅλους τούς τομεῖς θεωρήθηκε ὡς ἡ πρώτιστη ἀνάγκη γιὰ νὰ ἐκπληρώσει ὁ λαὸς τὰ κύρια καθήκοντά του, ἀργότερα, ὅταν ἐπῆλθε ὁ κόρος καὶ διαπιστώθηκε δυσφορία στὸν λαό, ἔσπευσαν οἱ πολιτικολογοῦντες νὰ παροτρύνουν αὐτὸν στὴν ἐκπλήρωση τῶν πολιτιστικῶν του ὑποχρεώσεων (καὶ ὄχι δικαιωμὰτων) μὲ τὴ μαζικὴ καὶ συνεπῆ συμμετοχή του στὴν ἐκτέλεση τῶν ἀγωνιστικῶν ἔργων τῆς προοδευτικῆς τέχνης καὶ γενικώτερα, τῆς κουλτούρας, καθ’ ὅλες τὶς ἐκφάνσεις της.

Και ο λαός υποχρεώθηκε,καθημερινά,νὰ διαβάζει, νὰ ἀκροᾶται καὶ να παρακολουθεῖ τὰ ὑποπροϊόντα, κατὰ τὸ πλεῖστον, τοῦ πνεύματος καὶ τῆς Τέχνης. Καὶ στὴν πολιτιστική του αὐτὴ ἐνασχόληση, βρῆκε ἐγκαταστημένη στὴ θέση της καὶ πάλι τὴν πολιτική, ἀλλά στὴ χειρότερή της μορφή:Μὲ τὴν πολιτικολογία!

Τὴ διασταύρωση αὐτὴ πολιτικολογίας καὶ ὑποπροϊόντων τῆς Τέχνης καὶ τοῦ Πνεύματος, ἔκριναν οἱ ἴδιοι οἱ πολιτικολογοῦντες δημαγωγοί, ὅτι ἐπέβαλλαν στὶς μᾶζες οἱ νέες συνθῆκες, καθ’ ὅσον (ὑποστήριζαν) ἔπρεπε πλέον, ἐκτὸς τῶν ἄλλων λιγότερο ἀπρόσωπα ν’ ἀντιμετωπίζεται ὁ ἄνθρωπος...

Οἱ διαπιστώσεις τους ἦσαν ἀποτέλεσμα γι’αὐτούς, ὄντως, ἀνησυχητικῶν ἐνδείξεων. Ἄλλαξαν, λοιπόν,τακτική:

Ἐνῶ κατὰ τὰ πρῶτα χρόνια τῆς μεταπολιτεύσεως ἐπικρατοῦσε τὸ πολιτικὸ ζῶο, ποὺ μοίραζε ἀφιλοκερδῶς τὰ νάματα τῆς μαρξιστικῆς ἀλήθειας καὶ τὰ πρῶτα περιβραχιόνια στοὺς φρουρούς της, στὴ συνέχεια, ἡ ἀλήθεια αὐτὴ μεταβλήθηκε σέ...καταπότιο (ἦταν ἡ ἐποχὴ τοῦ νεροῦ τοῦ Καματεροῦ)!

Ἡ πολιτικὴ σκέψη κατέστη πολιτικολογία καὶ ἐκχωρήθηκε, ἀμαχητί, στὴ δημοσιογραφία. Τὸ πνεῦμα τῆς ἐποχῆς ἔπεσε σέ...δημοσιογραφικὴ καταληψία!

Οἱ προοδευτικοί κάλαμοι πού ἔμειναν,ἔτσι, μέ τό στόμα ἀνοιχτό διαπορούντες μάλιστα, δὲν φαίνεται παρ΄ὅλα αὐτά, ν’ἀπογοητεύθηκαν τόσο ἀπ’τὰ φαινόμενα τῆς πραγματικῆς ἰδεολογικῆς πτωχεύσεως καὶ πολιτιστικῆς ἐξαθλιώσεως τοῦ λαοῦ, ὅσο ἀπ’ τὴ συναφῆ λαϊκὴ συμπεριφορά καὶ τήν ἀντίδρασή του σὲ πάρα πολλὲς πνευματικὲς ἐκδηλώσεις καὶ ἐμφανίσεις, ἀκόμη ἡμεδαπῶν καὶ ξένων καλλιτεχνικῶν συγκροτημάτων μέχρι καὶ διεθνῶν ποδοσφαιρικῶν συναντήσεων,ὥστε ἀποφάνθηκαν σχετλιαστικά:

ὉἝλληνας δημιουργεῖ μία ἄλλη ψυχολογία (sic!) ὅταν γίνει ὁμάδα.Τότε χάνει τὴν προσωπικότητά του καὶ ἐκδηλώνεται μὲ τρόπο πού σὰν ἄτομο θὰ τὸν ἀποδοκίμαζε.

Ταυτόχρονα δέ, γιὰ νὰ ἐπιβεβαιώσουν τοῦ λόγου τὸ ἀληθές, ἀναγκάσθηκαν οἱ ἴδιοι νὰ προσθέσουν, δειγματοληπτικά, πλῆθος ἀπὸ τέτοιου εἴδους ἀντιδρά σεις τοῦ λαοῦ,κατὰ τὴν ἐκπλήρωση τῶν πολιτιστικῶν του ὑποχρεώσεων, μὲ συνέπεια νὰ ἐκφράζουν δυσμενέστατους χαρακτηρισμοὺς γιὰ τὴ συμπεριφο ρὰ του αὐτή, μέχρι ἐλεεινολογήσεως!

Ὀδύρονταν,λοιπόν,οἱ προοδευτικοί κάλαμοι, κάποιο διαστημα γιατί, σ’ ἀντίθεση πρὸς τὰ πρῶτα χρόνια της μεταπολιτεύσεως, ἄρχισε νά παρου σιάζεται ἔκδηλη ἡ ἀδιαφορία τοῦ κοινοῦ σὲ ὅ,τι ἐξέφραζε μία γενικώτερη τάση τῆς πνευματικῆς ζωῆς τῆς χώρας. Γι΄αὐτό καί άρχισαν νά διερωτῶνται:

Ἀντανακλοῦσε ἄραγε,τὸ φαινόμενο αὐτὸ τὴν ἀνάγκη τοῦ κοινοῦ γιὰ μία ἀντιμετώπιση τοῦ ἀνθρώπου, λιγώτερο ἀπρόσωπη; Ἤ ἐξέφραζε τὴν αἴσθηση πώς οἱ πολιτικὲς λύσεις, οἱ μαζικές,οἱ ἐκ τῶν «ἄνω» καὶ ἐκ τῶν «ἔξω» ἔτειναν ν’ἀποδει χθοῦν ἀνεπαρκεῖς γιὰ τὰ μεγάλα προβλήματα τοῦ κόσμου;

Χωρὶς οὐσιαστικὴ ἀπάντηση στὰ σοβαρὰ αὐτὰ ἐρωτήματα,ὁ χορὸς καλὰ κρατοῦσε! Ἡ πολιτικολογία,ἀπτόητη,κυριάρχησε παντοῦ,ἀκόμη καὶ σὲ ὅλες τὶς ἐκφάνσεις τῶν μορφῶν τῆς Τέχνης καὶ τῶν ἄλλων πνευματικῶν ἐκδηλώσεων.Ἡ προοδευτική ἰντελλιγκέντσια, μάλιστα, ἐνδιαφερόμενη νὰ έμπεδώσει τὸ μήνυμά της μὲ τὴν πολιτικοποίηση τῆς Τέχνης καὶ τοῦ Πνεύματος στὸ λαό, συνέχιζε πρὸς αὐτὴν τὴν κατεύθυνση, ἀνεμπόδιστη καὶ ἀναπάντητη.

Πρός τοῦτο, στὸ ἔργο της αὐτὸ, βοηθήθηκε ἀπὸ ὁρισμένους ἡμιμαθεῖς καιροσκόπους καὶ αὐθάδεις καταφερτζῆδες τῆς ἀντίθετης πλευρᾶς τοῦ λόφου, οἱ ὁποῖοι,μὲ τὸν ἀρριβισμό καὶ τὴν ἰδιοτέλεια ὡς κύριες ἀποσκευές τους, προσῆλθαν νὰ προσκυνήσουν τοὺς νέους θεούς, κομίζοντας ἐν πολλοῖς, προχειρότητα, ἔλλειψη συναισθήσεως εὐθύνης καὶ μόχθου στὸ ἔργο τους ὡς πνευματικοὶ ἄνθρωποι,μὲ διακαῆ πόθο νὰ κερδίσουν τὸ στοίχημα τοῦ Πασκάλ, δηλαδὴ νὰ κερδοσκοπήσουν,ἀναγνωριζόμενοι ὡς μπροστάρηδες καὶ προβαλλόμενοι διὰ τῶν μέσων τῆς προοδευτικῆς κουλτούρας πού κυριαρχοῦσε στὸ μισητὸ κατεστημένο τῆς χώρας καὶ νὰ διατηρήσουν τὴν ἐλπίδα καὶ τὴν προσδοκία διαδραματίσεως ρόλου αὐθέντη ἢ ὑπηρέτη ἔστω, στήν ὁραματιζόμενη μεγάλη άλλαγή.

Βεβαίως,τοὺς καιροσκόπους αὐτοὺς δὲν τοὺς πτοοῦσε ἡ ἄγρυπνη καχυποψία,μὲ τὴν ὁποία τοὺς μεταχειρίζονταν οἱ ὀλιγαρχικοί τῆς προοδευτικῆς ἰντελλιγκέντσιας,οὔτε ὁ φόβος γιὰ τὴ μελλοντική τους τύχη...

Γιά μεγάλο χρονικό διάστημα έπαιζαν τόν ρόλο στρατευμένου ὑπηρέτη σὲ ἀλλότριες πρὸς τοὺς σκοποὺς τοῦ Πνεύματος, ἐπιδιώξεις.Ὑπερακοντίζοντας δὲ σὲ ἀδιαλλαξία καὶ βιαιότητα τοὺς νέους συντρόφους τους καὶ μιμούμενοι ὅλους τους τρόπους τῆς ἐκφράσεως ἐκείνων,στὸ λεξιλόγιο καὶ στὴ συμπεριφορά τους**,δὲν ἔπαυαν βασανιζόμενοι ν’ ἀπαλλαγοῦν ἀπὸ τὸ μόνιμο ἄγχος, τὸ ὁποῖο τοὺς κατεῖχε ἐξ αἴτιας τοῦ συμπλέγματος μειονεξίας καί... καταγωγῆς!

Τὰ ψυχολογικὰ φαινόμενα ποὺ καθημερινὰ παρουσιάζονταν στὸ χῶρο τῶν θλιβερῶν αὐτῶν καιροσκὸπων-ὅπως λ.χ. ἡ μανία αὐτοκριτικῆς,ἡ ἀναθεώρηση προγενεστέρων θέσεων καὶ ἡ ἀπολογητική τους στάση γιὰ τὴ μέχρι τότε ζωὴ τους- χαρακτηρίζουν καὶ τὴν ψυχολογική τους θέση,στὸ νέο ρόλο πού συμφεροντολογικὰ ἐπέλεξαν.

Ἔτσι,καταντοῦσαν δοῦλοι τοῦ λαϊκισμοῦ καὶ τῶν ἐπιταγῶν τῶν νέων κυρίων τους. Κατέληξαν δὲ σὲ αὐτό,διότι δὲν φιλοδόξησαν νὰ διαδραματίσουν ρόλο πραγματικοῦ πνευματικοῦ άνθρώπου-ὁ ὁποῖος δημιουργεῖ στέρεα κριτήρια ἀξιολογήσεως τῶν φαινομένων τοῦ βίου-καὶ διὰ τοῦ ἔργου καὶ τῆς προσωπικότητός τους ν’ἀποτελέσουν παραδείγματα καὶ πρότυπα γιὰ τοὺς πολλούς,μὲ συνέπεια καί ἐλευθερία.

Μὲ τὶς ἐκδηλώσεις τους, τὰ ψευδοπολιτικά τους ἄρθρα καὶ τὴν πολιτικολογοῦσα τέχνη τους, ταχυδακτυλουργοὶ στὴν ἐξαπάτηση τοῦ λαοῦ, νόμισαν,ὅτι θὰ προσέλκυαν εὐκολώτερα τὶς μᾶζες πρὸς τοὺς νέους θεοὺς στοὺς ὁποίους δούλευαν οἱ ἴδιοι.

Ὅσο ὅμως,δὲν ἀνέβαινε τὸ πολιτιστικὸ ἐπίπεδο τοῦ λαοῦ καὶ δὲν δημουργούνταν,μὲ ποιότητα καὶ γνήσια ἀμιγῆ πνευματικὰ καὶ καλλιτεχνικὰ κριτήρια,ἄξιο λόγου ἔργο, ο λαϊκισμός συνέχιζε να θητεύει στην πτώση τῆς ποιότητας καὶ τοῦ πολιτισμού,γενικώτερα.(Δημοσιεύθηκε την 8 καὶ 9.10. 1979)

***

γ) Οι «στρατευμένοι» της μεταπολίτευσης

Αλλά ποιοί ήσαν οι στρατευμενοι αυτοί της μεταπολίτευσης;

Μεγάλο τμήμα της διεθνούς «ιντελλιγκέντσιας» και ολόκληρη σχεδόν η εγχώρια,για πολλά χρόνια,είχε καθορίσει ως στόχο της τον ρόλο του ικανού και έγκυρου ερμηνευτή των πραγμάτων του κόσμου και του αξιόπιστου μεσολαβητή της θελήσεως και των «πεπρωμένων των λαών με την Ιστορία»...

Ως τη δεκαετία του 1990, αντικαταθιστώντας το αρχετυπικό αξίωμα με το υστερόβουλο σόφισμα, είχε ομοιώσει τον διανοούμενο-πνευματικό άνθρωπο (που δεν μπορεί παρά να ειναι υπέρ της προόδου) με τον λεγόμενο «προοδευτικό» ιδεολόγο.

΄Εκτοτε και μέχρι σήμερα η «διανόηση» του είδους αυτού ψυχολογικά, αρνούμενη ν’αναγνωρίσει την αμείλικτη ιστορική πραγματικότητα, ως μόνη της διέξοδο διατηρούσε την υπηρέτηση του απλουστευτικού αναγωγισμού με τον οποίο επιδίωκε να καλύπτει όλα τα συμβαίνοντα στους καιρούς της.

Σε άλλες χώρες ο απλουστευτικός αναγωγισμός ήταν θέμα ζωηρών και γόνιμων πνευματικών αντιπαραθέσεων. Οι πολέμιοί του, αμφισβητώντας, κατά πόσο ιστορικοί, θεατρικοί, λογοτεχικοί και άλλοι κριτικοί κάνουν σωστά τη δουλειά τους, κατήγγελλαν πως οι της μέχρι τότε «προοδευτικής ιντελλιγκέντσιας» εκπρόσωποι δεν ενδιαφέρονταν για την αντικειμενικότητα στη ιστοριογραφία, ή την αισθητική κλπ., αλλά για την προώθηση δικών τους, «ιδεολογικών» πάλι κριτηρίων μέσα απ’την τέχνη, όπως του «πολιτικώς ορθού»,που υπηρετούσε μια «λαϊκίστικη» πολιτική στον τομέα των επιστημών,των τεχνών,της φιλοσοφίας κ.λπ,και που αφορούσε σε ζητήματα του φύλου, της κοινωνικής τάξεως,της φυλής κλπ.

Ακόμα και ο μεγάλος Πήτερ Χώλλ έφτασε να θεωρήσει «ως το πιο απειλητικό στοιχείο για τη Τέχνη, την ενστικτώδη ανάγκη να προσαρμοσθεί στην ιδεολογία», δηλαδή «την υποταγή της Τέχνης στο κατεστημένο».

Σήμερα ἐλεγε «έχουμε έναν πολιτισμό πολύ κυνικό,όπου η κυρίαρχη τάση είναι να μην είναι κανείς ούτε πολύ υπέρ ούτε πολύ εναντίον κάποιου πράγματος. Είμαστε διαρκώς ανάλαφροι, περιφερόμενοι με γελάκια και χαμόγελα (σημ., στα καθ’ ημας ως life style).Δέν νομίζω ότι η τέχνη έχει σχέση με αυτή την κατάσταση.Η τέχνη πρέπει να προκαλεί έντονη αντίδραση. Νομίζω ότι όλα είναι επιφανειακά.Εχουν εκλείψει ουσιώδη κριτήρια όπως: Κάνεις καλά τη δουλειά σου,δουλειά που να ενοχλεί ή να ενθουσιάζει;(...)Δέν θέλουν την κριτική,την αντίθεση,θέλουν μια τέχνη τυφλή, λαϊκίστικη ψηφοθηρική(...)Ετσι υποστηρίζουν τη μόδα,την αρχιτεκτονική,την πόπ μουσική,τη βίντεο αρτ και όχι τις εικαστικές τέχνες,την κλασική μουσική,το θέατρο,το χορό. Πιστεύουν ότι είναι «ελιτίστικες» τέχνες και αδιαφορούν. Εξαίρουν τον λαϊκισμό, αποστρέφονται την ελίτ.Και κάνουν μεγάλο λάθος».

Σ’έμας το λάθος ήταν διπλό: Ειτε ως οιηματίες προγονόπληκτοι,που θεωρούμε στα σύγχρονα πράγματα πολιτισμό τις έξωτερικές του έκδηλώσεις (την εξωτερική του επιφάνεια,τους καρπούς του δηλαδή) στην ιστορία,τη λογοτεχνία, στο θέατρο, στην τέχνη,τη φιλοσοφία κλπ,και οχι τα εσωτερικά του στοιχεία (την εσωτερική όψη του πολιτισμού)ειτε θαυμάζουμε και δοξάζουμε στον λαϊκισμό μας, οπως προσφυώς έχει λεχθεί,ως τα πιο μεγάλα μεγέθη,«στη ζωγραφική το Θεόφιλο,στη μουσική το μπουζούκι,στη λογοτεχνία τον Μακρυγιάννη και στο θέατρο τον Καραγκιόζη».

Έκτοτε, στον τόπο μας, κυριάρχησε ενας μίζερος και φωνακλάδικος πολιτισμός, εκτός των πραγμάτων,εξισωτικός στην πνευματική του αθλιότητα, «πολιτισμός» που ουσιαστικά υπηρετεί τον εδραιωμένο εκχυδαϊσμό καί την τυποποίηση της μετριότητος, τον οποίο «πολιτισμικοί μπροστάρηδες» ανάμεσα στους οποίους και επιστήμονες, δημοσιογράφοι, καλλιτέχνες πάσης φύσεως,συγγραφείς,ποιητές κ.λ.π, έχουν δημιουργήσει και που βαθμιαία και σωρευτικά έχουν εμφυτεύσει στο κεφάλι του «Ρωμηού», όπως απαξιωτικά ονομάζουν τον σύγχρονο ΄Ελληνα, και αυτός έχει υιοθετήσει, με απύθμενη αφέλεια, μέσα σε μιά νοοτροπία ως «ιδεολογία» δήθεν, ένα απόθεμα κοινοτοπιών, προκαταλήψεων,κενών λέξεων, υπολειμμάτων παρωχημένων ιδεών, συνθημάτων και προπαγάνδας, πού θεωρείται έκτοτε πολιτική παιδεία και ολοκληρωμένη πνευματική-πολιτιστική καλλιέργεια. ΄Ολ΄αυτα ως αποτέλεσμα των αναγωγικών απλουστεύσεων που μετήλθαν ιδεολογικοί μεταπράτες, οι οποίοι βέβαια και δεν μπορούν να διεκδικήσουν τον τιμητικό τίτλο του φωτισμένου ελευθέρου πνευματικού ανθρώπου, αφου στη ζωή τους δεν εκδήλωσαν το μοναδικό προσόν πού χαρακτηρίζει ένα διανοούμενο,και δη πνευματικό άνθρωπο: Το σθένος καί την βούληση για προσωπική έλευθερία.

Είπαν έτσι μερικοί ότι θ΄ άρμοζε σ΄όλους αυτούς για το «έργο που επετέλεσαν» στο τόπο μας, αν μη τι άλλο, ως φοβερό επιτύμβιο, αυτό που δεν μπόρεσε ν’αποφύγει και ο΄Αγγλος ποιητής W.H.Auden (σε αυτοβιογραφικό του κείμενο):

«΄Ελπίζεις, ναι, πως τα βιβλία σου θάναι η συγγνώμη σου, πως θα σε σώσουν απ’την κόλαση. Ωστόσο ο Θεός μπορεί να σ’αναγκάσει,την Ημέρα της Κρίσεως, σε δάκρυα ντροπής, απαγγέλλοντας από στήθους οσα ποιήματα όφειλες νάχες γράψει,αν η ζωή σου ήτανε σωστή…».

Δημοσιεύθηκε  την 10.11.1992  και αναδημοσιεύθηκε τήν 30η.4.2004

***

δ) Πώς αντιδρούν και ποιοί είναι οι στρατευμένοι - Μερικά παραδείγματα

Όταν τὸ 1953 ἔφτασαν στὶς Δυτικὲς χῶρες εἰδήσεις γιὰ τὴν ὕπαρξη στρατο πέδων συγκεντρώσεως στὴν ΕΣΣΔ, προκλήθηκε κατάπληξη καὶ φρίκη στούς φιλελεύθερους ἀνθρώπους ἀπ΄τὶς ἀποκαλύψεις.

Οἱ ἀντιδράσεις ὅμως αὐτές συνάντησαν τὴν εξής κατηγορία ἀπ’ τούς ἀφελεῖς και στρατευμένους πνευματικούς ἀνθρώ πους στή Δύση καί στήν Ἑλλάδα: Παίζοντας τὸ παιχνίδι τῆς Ἀντίδρασης,ζημιώνετε τὴν ὑπόθεση τῆς Εἰρήνης (ἀργότερα τῆς ὕφεσης...).

Τοῦτο, ἀναδρομικά, θύμισε πάλι τὴν κατάληξη τῶν ἀντιδρά σεων στὶς χῶρες τῆς Δύσεως τὸ 1937ἀπ’τὶς συγκλονιστικὲς ἀποκαλύψεις τῶν δικῶντῆς Μόσχας: Παίζετε τὸ παιχνίδι τοῦ Φασισμοῦ καὶ τοῦ Καπιταλισμοῦ, ζημιώνετε τὴν ὑπόθεση τῆς Εἰρήνης...

Τό 1973, ὅταν δημοσιεύθηκαν στή Δύση τά κείμενα τῶν Σο βιετικῶν ἀμφισβητιῶν Μαξίμωφ, Ζαχάρωφ, Μαδβέντεφ, Σινιάφσκι καὶ Ἄμαλρικ, καθώς καί τό Γκούλαγκ τοῦ Σολζενίτσιν, οἱ συζητήσεις,πού ἐπακολούθησαν,ξεσήκωσαν τὸν κόσμο.

Τὸν χειμῶνα μάλιστα τοῦ 1973-1974, ὅταν ξέσπασε ἡ ὑπό θεση Σολζενίτσιν, ἡ ἴδια ἀντίδραση ἐκδηλώθηκε καὶ βεβαίως, τὴν ἴδια στάση τήρησαν οἱ λεγόμενοι «φωταδιστές προοδευτικοί».

Ὀλ΄αὐτά παρέχουν σπουδαία εὐκαιρία γιὰ μία ψυχολογικὴ καὶ ψυχαναλυτικὴ ἑρμηνεία τῆς προσωπικότητος αὐτῶν,ποὺ ἀντιδροῦν ἔτσι.

Ὅπως έλεγε ὁ Ἄρθουρ Καῖσλερ, οἱ πιστοὶ μιᾶς πολιτικῆς θρησκείας-ὅπως εἶναι οἱ μαρξιστὲς-ἔχουν βαθειὰ ριζωμένες πίστεις σὲ δόγματα, οἱ ὁποῖες, συγκρουόμενες μὲ τὴν πραγματικότητα, ὁδηγοῦν σὲ νεύρωση. Γίνονται οἱ ἔτσι ἀντιδρῶντες, νευρωσικοὶ στὶς ἀντιδράσεις τους! Γιατί ὅσες φορὲς ἡ πραγματικότητα δὲν ἀνταποκρίνεται στὴν πίστη τους ἀντιδροῦν ὅπως οἱ μυστικιστὲς καὶ φανατικοὶ τῶν θρησκειῶν. Ἐκ πρώτης ὄ- ψεως φροντίζουν, γιὰ νὰ μὴ σημειωθεῖ πρόκληση ἀμφιβολίας στὴν ἀκλόνητη πίστη τους συνεπεία συγκρούσεως μὲ τὴν πραγματικότητα,νὰ ἀμύνονται διανοητικὰ καὶ ἀσυνείδητα.

Ἀποφεύγουν, λόγου χάρη, τὴν ἀνάγνωση καὶ μελέτη ἀντι δραστικῶν θεωρητικῶν ἔργων καὶ ὁποιαδήποτε ἐπαφὴ μὲ ταξικοὺς ἐχθροὺς ἢ μὲ ὁποιουσδήποτε αἱρετικοὺς καὶ ὑπόπτους τῆς δικῆς τους κοσμοθεωρίας. Παράλληλα,γύρω ἀπ’τὴν πίστη τους ἐγκαθιστοῦν μία οὕτως εἰπεῖν προστατευτικὴ ζώνη, ἡ ὁποία ἐμποδίζει νὰ εἰσδύσουν τὰ ἐπιχειρήματα τῶν ἄλλων καὶ ἡ πραγματικότητα στὸ λογικό τους.

Διαφορετικὰ, ἀντιμετωπίζουν τὰ ἐπιχειρήματα αὐτὰ καὶ τὴν πραγματικότητα μ΄ἕνα εἶδος φράγματος, τὸ ὁποῖο λέγεται ψευδοδιαλεκτική.

Συγκεκριμένα καὶ σύμφωνα μὲ τὰ δόγματά τους, μπορεῖ μία πρόταση ἢ μία πραγματικότητα νὰ εἶναι μηχανικῶς ὀρθὴ ἀλλὰ διαλεκτικῶς ἐσφαλμένη!

Ὅσο, ὅμως μεγαλώνει τὸ χάσμα μεταξὺ πίστεως καὶ πραγματικότητας, τόσο μεγαλώνει καὶ ἡ ἀντίφαση καὶ ὁ παραλογισμός τους πρὸς τὴ ζωὴ καὶ τὴν Ἱστορία.

Ἔτσι,γι’αὐτοὺς εἶναι τελείως φυσικὴ π.χ. ἡ συμφωνία Ρίμπεντροπ-Μολότωφ (ποὺ μεταξὺ ἄλλων διεμοίρασαν τὴν Πολωνία).

Ἡ συμπεριφορὰ αὐτοῦ τοῦ εἴδους σημαίνει ἰδεολογικὴ στρά τευση ἡ ὁποία στὴν πρόσφατη τοὐλάχιστον, ἱστορία ὁδήγησε καὶ παρ΄ἡμῖν ὄχι μόνο σὲ τύφλωση, ποὺ ἀποτέλεσε συνεργὸ ἀνατριχιαστικῶν ἐγκλημάτων, ὅπως λόγου χάρη, ὅταν τὸ Κόμ μα ἐπέβαλλε, κατὰ περιπτώσεις στοὺς στρατευμένους αὐτοὺς σιωπή, ἐκεῖ ὅπου ἐπιβαλλόταν ἔντονη ἀποδοκιμασία ἢ ἐγκω μιασμὸ ἀθλιοτήτων καὶ ἐγκλημάτων ἐκεῖ ὅπου μόνο αἰδὼς καὶ σιωπὴ ἐπιτρέπονταν, ἀλλὰ περιγράφει καὶ τὴν ὁδό τῆς δουλείας στὴν ὁποία ὁδηγήθηκαν ὅλοι αὐτοί, οἱ ὁποῖοι τηρώντας τὰ καθήκοντά τους αὐτά, ἦσαν ὑποχρεωμένοι, ὅταν τὸ κόμμα ἀποφάσιζε pudet, ὅλοι τους νὰ ντρέπονται, ἢ ὅταν ἐξήγγειλε ineptum, ὅλοι ν΄ἀγανακτοῦν καὶ ὅταν ἔκρινε improssibile (δὲν γίνεται τίποτα),ὅλοι τους νὰ δένουν τὰ χέρια καὶ νὰ γονυπετοῦν. Δημοσιεύθηκε την 3.8.1979

***

ε) Χυδαιοποίηση και πολιτικοποίηση, εν πολλοίς, της ελληνικής δημοσιογραφίας.

Εκτός ἀπό λίγες ἐξαιρέσεις τὰ τελευταία χρόνια στὴ χώρα μας ὁ Τῦπος εὐρείας κυκλοφορίας,κατὰ γενικὴ διαπίστωση,ἀκολουθεῖ γιὰ λόγους δεκαρολογίας καὶ προπαγάνδας δύο δρόμους: Τό δρόμο της χυδαιοποιήσεως καὶ τόν δρόμο τῆς πολιτικοποιήσεως, μὲ ἐνισχυτικὸ τὴ μέθοδο τῆς νεολογοκρισίας,σέ ὅ λους τούς τομεῖς τῆς Ἑλληνικῆς ζωῆς,ὅπως λ.χ. στὸν πολιτικό, οἰκονομικό, φιλολογικό, καλλιτεχνικό,θρησκευτικὸ καὶ τὸν αἰσθηματικὸ ἀκόμη τομέα!

Ἀπ΄τόν ἐρωτισμό καὶ τῆς παιδικῆς σεξουαλικότητος,τῆς ἀναζητήσεως τοῦ σκανδαλιστικοῦ καὶ τοῦ ἐντυπωσιακοῦ, μέχρι τήν πολιτικοποίηση τῶν πάντων μέ τόν ἰδεολογικό στραβισμό,ὁ Τῦπος τοῦ εἴδους αὐτοῦ ἐπιδίδεται,μέ κείμενα καὶ εἰκόνες,σ΄ ἕνα ἔργο ποὺ ὁδηγεῖ στὴν ὑποβολὴ τοῦ ἀναγνώστη, στὴ διαφθορὰ τοῦ καλοῦ γούστου καὶ στὴν ὑποχώρηση τῆς σκέψεως τοῦ κοινοῦ.

Ἐν πρώτοις,ἀνεξέλεγκτος καὶ μὲ ἀνευθυνότητα, ὑπερβάλλοντας σέ ὅλα, μαστιγώνει τὸ ἀναγνωστικό του κοινὸ καὶ συναγωνίζεται σέ πνευματικὴ φαυλότητα τὰ ταπεινὰ ἔνστικτα τῶν ἀναγνωστῶν του.

Ἐπιχειρεῖ,ἔτσι,ἕνα μετασχηματισμὸ στὸ αἰσθητικό, πνευματικὸ καὶ ἠθικὸ κριτήριο τοῦ Λαοῦ, μὲ ἀποτέλεσμα τὴν κατάργηση τῶν γνήσιων κριτηρίων.

Παράλληλα μὲ τὴν προπαγάνδα,ἀκόμη καὶ ὁ μιθριδατισμένος Τῦπος εὐρείας κυκλοφορίας, δεκαρολογώντας καὶ ταυτόχρονα ἰδεολογίζοντας,ἐπιδιώκει νὰ παρεμποδισθεῖ καὶ καταπολεμηθεῖ ἠ ἀνάπτυξη κάθε ἀντίθετης σκέψεως,γνώμης ἢ ἰδέας,ἤτοι ὁ διάλογος.

Ὁ σεβασμὸς τοῦ ἄλλου,ἡ ἀνεξιγνωμία, ἡ δίψα τῆς ἀντικειμενικότητος,ἡ ἐλευθερία τῆς σκέψεως καὶ τῆς ἐκφράσεως τῆς γνώμης,καταδικάζονται ἀπ’ τὸν Τῦπο αὐτοῦ τοῦ εἴδους,ὡς... ξεπερασμένα μικροαστικὰ κατάλοιπα! Καὶ ἑκάστοτε καθένας πού διαφωνεῖ πρὸς τὴ χυδαιότητα καὶ τὴν προπαγάνδα του αὐτή,ἀντιμετωπίζει μιά στάση ἁπλοποιη μένη,ἀπ΄ τοὺς κεκράκτες του:Δὲν συζητοῦν τὴ γνώμη αὐτοῦ πού διαφωνεῖ,οὔτε ἀσχολοῦνται μὲ τὰ γεγονότα καθ’ἑαυτά ἢ τίς ἰδέες του.Ἁπλῶς τὸ βρίζουν καὶ λοιδοροῦν τίς πεποιθήσεις του!...

Οἱ θλιβερές αὐτές διαπιστώσεις,ὄχι μόνο ἐξάγονται καθημερινά ἀπ’ τὰ διάφορα ἔντυπα τοῦ εἴδους αὐτοῦ,ἀλλὰ καὶ ἀποτελοῦν μέρος πρόσφατης ἐκθέσεως,πού ὑποβλήθηκε στὴν Ἕνωση Συντακτῶν Ἡμερησίων Ἐφημερίδων Ἀθηνῶν (ΕΣΗΕΑ), ὅπως περιληπτικά δημοσιεύεται σέ πολιτικὸ περιοδικὸ (Πολιτικὰ Θέματα,τεῦχος 267,τῆς 6.9.1979).

Ἐπισημαίνεται,λοιπόν,στήν Ἔκθεση αὐτή,μεταξὺ ἄλλων:

Χωρὶς προσχήματα πρέπει ν΄ἀναγνωρίσουμε, ὅτι στὸν ρυθμὸ τῆς ἐποχῆς μας ἡ δημοσιογραφία στὴν Ἑλλάδα ἔμεινε πίσω. Ἀρκεῖ νὰ ρίξει κανεὶς μία πρόχειρη ματιὰ στὴν ὕλη τῶν περισσοτέρων ἐφημερίδων,νὰ διαβάσει τὰ σχόλια, στὸ ρεπορτάζ, νὰ τὰ συγκρίνει μὲ τὶς ξένες ἐφημερίδες,θὰ νοιώσει τότε πόση ρηχὴ εἶναι ἡ δημοσιογραφία μας ἀπέναντι στὴν ἀπαιτητικὴ ξένη.Οἱ λίγες ἐξαιρέσεις δὲν σημαίνουν ὅτι σώζουν καὶ τὸ ἐπίπεδο πού βρίσκεται σήμερα ὁ Ἑλληνικὸς Τύπος. Σήμερα διαπιστώνουμε ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς Τῦπος ὑπολείπεται σὲ ἦθος καὶ ποιότητα τοῦ ἀντιστοίχου του 1900-1920.Στὴν ἐποχὴ ἐκείνη τὰ ἐπιτελεῖα τῶν ἐφημερίδων,συγκροτοῦσαν μία Ἀκαδημία, καὶ ὑπῆρξαν σχολεῖα γιὰ τὶς ἐπερχό- μενες γενεές...Τὸ βασικὸ μειονέκτημα τοῦ Τύπου εἶναι ἡ ἀγοραία του νοοτροπία καὶ ἡ ἄκρατη πολιτικοποίηση.Ὁ Τῦπος ἔπεσε σὲ ποιότητα, ἀπὸ τὴ στιγμὴ πού εἶδε πὼς ἀνεβάζοντας τὴ φωνή του γιὰ ψύλλου πήδημα,κατάφερνε ν’ἀνεβάσει καὶ τὴν κυκλοφορία του,σημάδι ἀλάνθαστο τοῦ ἐπιπέδου τοῦ κοινοῦ στὸ ὁποῖο ἀπευθύνεται.Εἶναι ἀδιανόητο-καὶ πάντως προσβλητικὸ-γιὰ ἕνα τόπο, ὁ σοβαρός του Τῦπος νὰ φυτοζωεῖ κινούμενος στὰ περιθώρια μιᾶς οἰκονομικῆς ἀσφυξίας καὶ νὰ γνωρίζει τὶς μεγάλες κυκλοφορίες ἡ ἀνευθυνότητα,ἡ ὑπερβολή,ἡ παγίδευση ἢ ἡ διαστροφή...Ἡ δημοσιογραφία στὶς μέρες μας δὲν εἶναι μόνο ρηχή.Συχνὰ καταλήγει νὰ εἶναι ἐπικίνδυνη...

Μὲ αὐτήν,ὅμως,τὴν ἐπικίνδυνη δημοσιογραφία, διαστρέφονται τὰ ἤθη καὶ οἱ γνῶμες καὶ ἡ συμπεριφορὰ τοῦ κοινοῦ,ἐκχυδαῒζεται τὸ αἰσθητήριό του καὶ κατεβαίνει ἡ ποιότητα τῆς ζωῆς.Ἔτσι,ὁδηγούμαστε κατ΄εὐθεῖαν σέ ἐκεῖνο ποὺ ὁ Τζὼρτζ Ὄργουελλ περιγράφει στὸν ἐπίλογο τοῦ ἔργου του 1984:

Κάθε χρόνο τυπώνεται ἕνα νέο λεξικὸ καὶ ἀντικαθίστανται τὰ ἀντίτυπα τοῦ παλαιοῦ, πού καταταστρέφονται.Κάθε διαδοχικὴ ἔκδοση περιέχει λιγότερες λέξεις ἀπὸ ὅ,τι ἡ προηγούμενη, δηλαδὴ λιγότερους τρόπους σκέψεως,γνώμης ἢ ἰδεῶν. Ἀπὸ χρόνο σὲ χρόνο,ἡ σκέψη συστέλλεται καὶ οἱ δυνατότητές της γιὰ ἐλεύθερη ἀνάπτυξη ἐλαττώνεται συνεχῶς.

Πράγματικά,στὴ σημερινὴ Ἑλλάδα,γεννιέται ὄντως τὸ ἐρώ τημα ἂν μετά τήν ἐπελθοῦσα τελευταία γλωσσική μεταβολή,πού συνεπάγεται περιορισμὸ τοῦ γλωσσικοῦ πλούτου,οἱ Ἓλληνες ὁδηγοῦνται,ἐκτός τῶν ἄλλων,ἀναπόφευκτα καὶ σέ συρρίκνωση τῆς σκέψεως,τῶν ἰδεῶν καὶ τῆς προσωπικῆς γνώμης.

Γιατί ὁ προπαγανδιστικὸς μηχανισμὸς τῶν ἐφημερίδων αὐτῶν χρησιμοποιεῖ ὁρισμένες μόνο λέξεις τίς ὁποῖες φορτίζει μὲ δῆθεν ἰδεολογικὸ περιεχόμενο καὶ ἐπιδιώκει νὰ τίς σφηνώσει στὴ σκέψη τῶν ἀναγνωστῶν.Μέ ἀποτέλεσμα τὴν καταστροφὴ τῆς δομῆς συνθέσεως ἰδεῶν,σκέψεων καὶ κρίσεων καὶ τὸν ἐξοβελισμὸ τῶν οὐσιαστικῶν κριτηρίων,μὲ τὰ ὁποῖα κατ’ ἀσφαλῆ τρόπο γίνεται ἡ σύγκριση καὶ ἀσκεῖται ὁ ἔλεγχος τῶν ἰδεῶν καὶ τῶν συνθημάτων ποὺ προπαγανδίζονται.

Στὴ χώρα μας,γιὰ νὰ γίνει γνωστὴ καὶ νὰ προβληθεῖ ἡ ἀληθινή πραγματικότητα μὲ σοβαρότητα καὶ εὐθύνη, ἀπαι τεῖται ὁ Τῦπος νὰ καλλιεργεῖ τὴν κριτικὴ αἴσθηση τοῦ κοινοῦ καὶ τὴ δεοντολογικὴ αἴσθηση τοῦ δημοσιογράφου.Καὶ πρὸς τοῦτο χρειάζεται,ἀσφαλῶς,ἕνα σπάνιο εἶδος:Ἡρωισμός!

Ὅμως, δυστυχῶς,τὸ χῶρο τῆς πληροφορήσεως τοῦ κοινοῦ κατακλύζει ὁ Τῦπος τοῦ εἴδους πού θεωρεῖ τίς εἰδήσεις πού μποροῦν νὰ βλάψουν τὴ γραμμὴ του-δεκαρολογικὴ καὶ μικροκομματικὴ-ὡς ἀνυπάρκτες,γι’αὐτό καὶ τίς ἐξαφανίζει ἀπ’ τίς στῆλες του καὶ τὴ δημοσιότητα, γενικά.Θεωρητικά, ἀναγνωρί ζει ἕνα δικαίωμα κριτικῆς,ἀλλὰ καὶ αὐτὸ μονῆς κατευθύνσεως: Μόνο πρὸς τὸν ἴδιο! Στὴν πράξη αὐτὸ πού ἐπιδιώκεται εἶναι ἡ ἀπαγόρευση τοῦ δικαιώματος κριτικῆς σέ κάθε ἕνα πού διαφωνεῖ πρὸς τίς θέσεις αὐτοῦ τοῦ Τύπου. Ἀκόμη,ἄν οἱ εἰδή σεις ἢ τὰ γεγονότα,ἔτσι ἢ άλλοιῶς προβαλλόμενα,θεωρηθοῦν ὅτι δυσαρεστοῦν ἢ ζημιώνουν τὴν προπαγανδιστικὴ του ὑπό θεση,τότε ἐφαρμόζει τὴ γνωστὴ μέθοδο:

Βρίζει καὶ λοιδορεῖ,ἀντὶ νὰ συζητεῖ καὶ νὰ διαλὲγεται.Καὶ βρίζει αὐτοὺς πού ἀποκαλύπτουν τὰ γεγονότα ἢ τίς εἰδήσεις,ἢ ἐκφράζουν ἀντίθετες γνῶμες καὶ ἰδέες.Γιατί,σπουδαιότερο γι’ αὐτὸν εἶναι ὄχι τί συμβαίνει,ἀλλὰ ποιός μιλάει γιὰ τὰ γεγονότα ἢ ποιός ἔχει ἀντίθετη γνώμη ἢ διαμαρτύρεται. Καταλήγει, ἔτσι,ὁ Τῦπος τοῦ εἴδους αὐτοῦ στίς ἑξῆς συνηθισμένες μεθόδους λογοκρισίας: Στη νεολογοκρισία καὶ στὴ συνωμοσία σιωπῆς. Μὲ τὴν πρώτη μέθοδο,συστηματικά καὶ κατὰ ὀργανω μένο τρόπο ἀσκεῖται κακόπιστη προπαγάνδα. Ἐδῶ,ἐπικρατεῖ τὸ προσωπεῖο τῆς ἀντικειμενικότητος,ἡ παραμόρφωση τῆς εἰδήσεως καὶ τοῦ γεγονότος,ἡ συνύπαρξη εἰδήσεως καὶ σχολίου κ.λπ.

Μὲ τὴ δεύτερη μέθοδο,καταπνίγεται κάθε ἄλλη γνώμη ἢ ἰδέα ἢ συζήτηση,ἢ ἄλλη εἴδηση καὶ ὁρισμένο γεγονός.Πολλές φορές,οἱ δύο μέθοδοι συνυπάρχουν.

Κατὰ τὸν Ζάν Φρανσουά Ρεβέλ,πού κι΄αὐτός ἔχει ὑποστῆ αὐτοῦ τοῦ εἴδους τὴ λογοκρισία η μέθοδος τῆς νέας λογοκρισίας συνίσταται κυρίως στὸ νὰ μὴ τοποθετεῖται ποτὲ ἡ συζήτηση στὸ πλαίσιο τῶν γεγονότων καὶ τῶν ἐπιχειρημάτων,νὰ ἐπικρίνονται δέ,κατὰ κύριο λόγο,οἱ προθέσεις τοῦ διαφωνοῦντος, ὅπως ἔκαναν τὸν 17ο αἰῶνα ἐκεῖνοι,οἱ ὁποῖοι δὲν ἤθελαν νὰ ἐξετάσουν ἂν τὸ σύστημα τοῦ Γαλιλαίου ἦταν ἀκριβὲς ἢ λανθασμένο,καὶ τοῦτο γιατί κλόνιζε τὸ σύστημα τοῦ Πτολεμαίου.

Καθ’ὅμοιο τρόπο καὶ παρ’ἡμῖν: Ἂν ἀναφέρει κανεὶς τὰ λάθη τῆς Κυβερνήσεως ἢ ἀποκαλύψει τὴ στρατηγική τῆς ἀντιπολιτεύσεως, τὸ κάνει γιατί ἐξυπηρετεῖ σκοτεινὰ συμφέροντα ἢ διότι εἶναι ὄργανο ξένων δυνάμεων!

Καὶ ἡ στερεότυπη πλέον ἐπωδός: Ἡ δυσφήμηση καὶ ἡ παραπλάνηση τοῦ λαοῦ, μέ τή συκοφάντηση καὶ τό διασυρμό τῶν ἀντιπάλων!...

Δημοσιεύθηκε την 19.9.1979

***

στ) Συνωμοτική αντίληψη και λαός

Στὸ πεδίο τῆς ἐπιστημονικῆς ἔρευνας καὶ ἰδιαίτερα στὸν κλάδο τῶν θετικῶν ἐπιστημῶν,γνωστὸ εἶναι ὅτι πολλὲς φορὲς οἱ εἰδικοὶ ἐπιστήμονες γενικεύουν, ἀναγορεύοντας τὰ εἰδικὰ συμπεράσματα τῆς ἐπιστήμης τους σὲ κανόνες μὲ γενικὴ ἰσχύ.

Στὴν πολιτικὴ θεωρία καὶ πρακτική τοῦ λεγόμενου ἐπιστη μονικοῦ σοσιαλισμοῦ,ἀντίστοιχο φαινόμενο ήταν ἡ... μετὰ Χριστὸν προφητεία καὶ ἡ συναφὴς ἱστορικὴ πρόγνωση τοῦ μέλλοντος τοῦ τόπου,μὲ τὴν προβολὴ τοῦ διατυμπανιζόμενου σοσιαλισμοῦ ὡς πανάκειας.

Εἶναι γεγονός στὴν Ἑλλάδα,ιδιαίτερα μετά τη μεταπολίτευση, χρησιμοποιήθηκε ἀνάλογη πολιτικὴ ὁρολογία.

Διακηρύχθηκε καὶ ἐπιδιώχθηκε, μέχρι και σήμερα, νὰ πεισθεῖ ὁ λαός, ὅτι ὅλα τὰ δεινὰ ποὐ ἔπληξαν ἢ θίγουν τὸν τόπο προέρχονται, ἀποκλειστικά,καὶ μόνο ἀπὸ μία πηγή,τὰ γνωστὰ συνωμοτικὰ κέντρα καί τὶς σκοτεινὲς δυνάμεις.

Μὲ τὴ μέθοδο αὐτὴ συνθηματολογικά συμπεράσματα ἀνάγονταν σὲ γενικὸ κανόνα,τοῦ οποίου ἡ ἀπόλυτη ἰσχύς θεωρούνταν θέσφατο.

Το συμπέρασμα που έβγαζαν έτσι, ήταν ὅτι οἱ παρατάξεις, που κυβέρνησαν τὴ χώρα, τουλάχιστον, μεταπολεμικά, κατέστρεψαν τὸν τόπο, γι’αὐτὸ καὶ προβλήθηκε η «προοδευτική» παράταξη ως ή μονη που κατέχει τὸ κλειδὶ καὶ είναι ἱκανὴ νὰ ἐπιλύσει, ριζικά,τὰ μόνιμα προβλήματα τοῦ τόπου.

Μεταπολιτευτικά,μάλιστα,προβλήθηκε ἡ σχετικὴ συνθηματολογία,μὲ ἐπιτυχημένα ἀποτελέσματα.

Τὸ φαινόμενο τῆς ἔμμονης προσκολλήσεως στὴν προφητική συνθηματολογία, μὲ τὴν ἀναγωγὴ τῶν μονομερῶν γενικεύσεων σὲ ἀπόλυτες ἀρχές, οἱ ὁποῖες πρέπει νὰ ἰσχύουν γιὰ ὅλους τούς ἀνθρώπους σὲ ὅλες τὶς ἐποχές,δὲν εἶναι δύσκολο νὰ τὸ ἑρμηνεύσει κανείς. Βέβαια, μὲ τὴ βοήθεια μόνο τῆς πολιτικῆς ψυχοπαθολογίας,ποὺ ἔχει ἐν προκειμένω ἐφαρ μογή, δὲν ὁλοκληρώνεται ἡ μελέτη αὐτοῦ τοὺ συμπτώματος.

Θὰ χρειασθεῖ,ὁπωσδήποτε,ἡ ἐπικουρία τῆς ἐπιστήμης, ποὺ μελετᾶ τὸ φαινόμενό της…νοογενοῦς νευρώσεως. Καὶ πέραν αὐτῶν, θὰ χρειασθεῖ ἡ μελέτη τῆς ἱστορίας τοῦ τόπου, γιὰ νὰ ἀνευρεθεῖ ἡ δεισιδαιμονικὴ ἀντίληψη, μὲ τὴν ὁποία βίωσε σημαντικὴ μερίδα τοῦ λαοῦ καὶ διὰ τῆς ὁποίας,πολλὲς φορές,ἐπιδίωξε νὰ ἑρμηνεύσει τὰ γεγονότα τῆς ἱστορίας μας καὶ τὴ σύγχρονη πολιτικὴ μας πραγματικότητα. Ἀκόμη, θὰ πρέπει νὰ μελετηθεῖ ἡ ἐπίδραση τοῦ συνωμοτικοῦ περιβάλλοντος στὸν χαρακτῆρα, τὴ νοοτροπία καὶ τὶς πεποιθήσεις τῶν "προο δευτικῶν",μέσα στὸ ὁποῖο ἀναπτύχθηκαν αὐτοί, κατὰ τὸ πλεῖστον τοῦ βίου τους.

Τί εἶναι, λοιπόν, ἡ συνωμοτικὴ ἀντίληψη τῆς ἱστορίας καὶ τῆς πολιτικῆς πρακτικῆς, τὴν ὁποία αὐτοί διατυμπάνιζαν; Μὲ λίγα λόγια,μπορεῖ νὰ ἀποδοθεῖ ὡς ἑξῆς:

Ὅ,τιδήποτε συνέβη στὴν ἱστορία μας ἢ συμβαίνει ἐπὶ τῶν ἡμερῶν μας στὸν τόπο–ὅπως πόλεμοι,ἐθνικές καταστροφές,οἰκονομικὲς κρίσεις καὶ λοιπὰ δεινὰ-δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο,παρὰ ἀποτέλεσμα τῶν σχεδίων καὶ τῆς δράσεως μερικῶν σκοτεινῶν ὁμάδων καὶ κέντρων ἀποφάσεων,ποὺ βρίσκονται στὴν ἀλλοδαπή,μὲ προεκτάσεις στὴ χώρα μας...Τὰ ἰσχυρὰ αὐτὰ κέντρα συνωμοτισμοῦ, (διατυμπανίζουν οι ντόπιοι «προοδευτικοί» και όχι μόνο), ἔχουν ἀναπτύξει ἀπὸ δεκαετίες, βάσει σατανικὰ καταστρωμένων σχεδίων, δράση ἐμφανῆ καὶ ἀφανῆ γιὰ τὴν καταβαράθρωση τῶν Ἑλληνικῶν συμφερόντων.

Κάθε τί ποὺ συμβαίνει,λέγουν,στὴ σύγχρονη ζωὴ τοῦ τόπου μας, ὀφείλεται στὴ συνωμοτικὴ δράση καὶ τὶς πιέσεις ὁμάδων, τῶν ὁποίων τὰ συμφέροντα καὶ ἡ κακοήθεια εἶναι ὑπεύθυνα γιὰ ὅλα τὰ δεινά, ἀπ’ τὰ ὁποῖα ὑπέφερε καὶ ὑποφέρει ὁ τόπος. Καὶ ἡ συνωμοτικὴ αὐτή ἀντίληψη γιὰ τὴν ἱστορία μας, ἀτυχῶς ἀντανακλᾶ στοὺς δεισιδαιμονικοὺς φόβους τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὁ ὁποῖος,κατὰ μεγάλο ποσοστό, ἀνέκαθεν ἔτεινε εὐήκοο το αὐτί σὲ τέτοιου εἴδους συνθήματα,γιὰ σκοτεινὰ κέντρα συνωμοσίας,ποὺ ἀπὸ μακρὸ χρόνο ἐπιδιώκουν τὴν ἀνακοπὴ τῆς προόδου τοῦ τόπου καὶ τὴν ἀνατροπὴ τῆς εὐημερίας τοῦ Ἑλλη νισμοῦ.

Το 1981, τὸ κόμμα ποὺ κυβέρνησε έκτοτε και επί μακρόν τον τόπο, ψηφίσθηκε ἀπ’ τὸν Ἑλληνικὸ λαὸ καί γιὰ τὶς μελλοντο λογικὲς καὶ ἀόριστες διακηρύξεις του, ἀφοῦ αὐτό ἐκμεταλ λεύθηκε μὲ ἐπιτυχία, ὅπως προανεφέρθηκε, τὴ δεισιδαιμονική νοοτροπία μεγάλης μερίδος τοῦ λαοῦ γιὰ τὸ μέλλον τοῦ Ἑλληνισμοῦ,μετὰ τὴν καταστροφὴ τῆς Κύπρου τὸ 1974 καὶ τὶς ἀπειλές τῆς εξ ανατολών γείτονος στο Αἰγαῖο.Και πέτυχε το κόμμα αυτό τὴ λαϊκὴ συναίνεση, διακηρύσσοντας μὲ μαρ ξιστικὴ ρητορική, ὅτι γνώριζε τὸ μέλλον τοῦ τόπου.

Στόν οἰκονομικό τομέα ὅμως, μετ΄ού πολύ (μετὰ ἑπτάμηνη καὶ πλέον διακυβέρνηση) τῆς χώρας, ἀντιλήφθηκε ξαφνικά ὅπως ὁ ἱδρυτὴς τοῦ σοβιετικοῦ κράτους, γυμνὸ τὸν βασιληά! Πραγματικά, ὁ Λένιν, λίγους μῆνες μετὰ τὴν κατάληψη τῆς ἐξουσίας ἀπ’τοὺς μπολσεβίκους του, συνειδητοποίησε,ὅτι ὁ προφητικὸς μαρξισμός, στὰ θέματα τῆς πρακτικῆς οἰκονομίας,ἦταν ἀνίκανος νὰ τὸν βοηθήσει,γι’αὐτὸ καὶ ἀναφώνησε ἔκπληκτος: «Δὲν γνωρίζω κανένα σοσιαλιστή, ποὺ νὰ ἀσχολήθηκε μὲ τὰ προβλήματα αὐτά! Δὲ γράφτηκε τίποτε σχετικὰ μὲ αὐτὰ στὰ κείμενα τῶν Μπολσεβίκων,οὔτε σ’ ἐκεῖνα τῶν Μενσεβίκων !...»

Καὶ εἶχε καὶ ἐκεῖνος διακηρύξει,ὅτι γιὰ τὴν ὀργάνωση καὶ τὴ διοίκηση τῆς κομμουνιστικῆς κοινωνίας δὲν χρειάζονται ἰδιαί τερες ἱκανότητες καὶ ἐπαρκεῖς γνώσεις. Τὰ προβλήματα θὰ λύονταν, ὅπως ἐδῶ, μὲ τὴν πρόοδο τῆς ἱστορίας, ἀρκεῖ ὁ καθένας νὰ ήταν σὲ θέση νὰ γνωρίζει ἀνάγνωση,γραφὴ καὶ τὶς τέσσερις πράξεις τῆς ἀριθμητικῆς...

Μὲ τὴν πάροδο ὅμως ἀνεπιτυχοῦς πειραματισμοῦ,ὁ Λένιν ἀναγκάσθηκε, ὅπως εἶναι γνωστό,νὰ υἱοθετήσει μέτρα,ποὺ σήμαιναν ἐπάνοδο στὴν ἰδιωτικὴ ἐπιχείρηση (ΝΕΠ).Ἡ ἔκπλη ξη τοῦ Λένιν καὶ τῶν ἄλλων μαρξιστῶν αργότερα και στά καθ΄ημάς, δὲν θὰ ὑπῆρχε, ἂν εἶχαν προσέξει ἰδιαίτερα τὰ κείμενα τοῦ Μάρξ, ὁ ὁποῖος οὐδὲ κἀν εἶχε ἀσχοληθεῖ μὲ τὰ προβλήματα πρακτικῆς καὶ ἐποικοδομητικῆς οἰκονομικῆς πολι τικῆς, ὅπως π.χ.,μὲ τὸν οἰκονομικὸ σχεδιασμό, ἢ τὸν ἀναγκαῖο προγραμματισμὸ ἔκτακτης ἀνάγκης.Ἔτσι, ἀναγκάσθηκε νὰ παραδεχθεῖ καὶ ὁ Λένιν, ὅτι εἶναι ζήτημα ἂν ὑπάρχει μιὰ λέξη γιὰ τὴν οἰκονομία τοῦ Σοσιαλισμοῦ,πού θὰ μποροῦσε νὰ βρε θεῖ στὸ ἔργο τοῦ Μάρξ!.... Δημοσιεύθηκε τήν 2.7.1982

***

ζ) Οι ευθύνες των πνευματικών ανθρώπων

Όταν συνέβη η κατάρρευση τῆς Σοβιετικῆς Αὐτοκρατορίας, στήν 'Ελλάδα ἐπιχειρήθηκε νὰ ἀποδοθεῖ το γεγονός, δαιμονολογικά, όπως συνήθως, σὲ διεθνῆ συνωμοσία! Μὲ βάση τὴ συνωμοτικὴ αὐτὴ ἀντίληψη, ὅλα τὰ συμβάντα στὴν Ἱστορία, τὰ ὁποῖα συνετέλεσαν στὴν ἀποτυχία τῆς κομμουνιστικῆς οὐτοπίας, ἐξυφάνθηκαν ἀπὸ κάποια σκοτεινὰ κέντρα.

Ἡ ἀντίληψη αυτή δὲν ἔχει, βέβαια, σχέση μὲ τὴν κρατήσασα στὴ Δύση θεωρία τοῦ Ἓγελου (κατὰ τὴν ὁποία, ἡ Ἱστορία κινεῖται βάσει σχεδίου πρὸς τελικοὺς σκοπούς,τοὺς ὁποίους ὅμως, δὲν καθορίζουν κάποια συνωμοτικὰ κέντρα, ἀλλ’ἔχει προσδιορίσει τὸ Παγκόσμιο Πνεῦμα).

Ὁ Ἓγελος,ποὺ εἰσήγαγε στὴ φιλοσοφική του ἀντίληψη γιὰ τὴν πορεία τῆς Ἱστορίας τὴν «πανουργία τοῦ Λόγου», ἐννοοῦσε, ὅτι τ’ ἀποτελέσματα τῆς ἱστορικῆς δράσεως, ἐμφανίζονται καὶ πρέπει νὰ γίνονται δεκτὰ ὡς εὔλογα,δηλαδὴ ὡς ἔχοντα νόημα, χωρίς,κατ’ἀνάγκην,νὰ προέρχονται ἀπὸ κάποιο σκοτεινὸ ἱερατεῖο,πού ἀποφασίζει γιὰ τὰ πάντα.

Ὑποστήριζε, εἰδικώτερα, ὅτι ὁ κόσμος τῆς Ἱστορίας ἄρχισε στὴν Ἀνατολὴ καί, στὶς μέρες του,εἶχε τελειώσει στὴ Δύση.

Ἰδού, ὅμως, ότι τὰ κοσμοϊστορικὰ γεγονότα,συνέβησαν στὴ Σοβιετία! Ἐκεῖ, οἱ λαοὶ ἀποφάσισαν νὰ δράσουν καί, γνωρίζοντας πρὸς τὰ ποῦ βαδίζουν, ζητοῦσαν ἐλευθερίες καὶ εὐημερία, ἐνῶ προχώρησαν στὰ μεγάλα πεπρωμένα τους.

Οἱ κοσμογονικὲς αὐτές ἐξελίξεις,θὰ ἔλεγε κανεὶς μᾶλλον ἀντέστρεψαν τὸ γεωγραφικὸ σχῆμα τοῦ Ἓγελου γιὰ τὴν πορεία τῆς Ἱστορίας τοῦ κόσμου, ἀπ’τήν Ἀνατολή μὲ τελικὸ σκοπὸ τὴ Δύση. Βέβαια, στὴ Δύση ὀργανώθηκαν οἱ ἐλεύθερες κοινωνίες καὶ κατοχυρώθηκαν τὰ ἀτομικὰ καὶ κοινωνικὰ δικαιώματα κι’ἐκεῖ ἀναπτύχθηκε καὶ προστατεύθηκε ἡ ἐλευθε ρία γιὰ ὅλους τους ἀνθρώπους.

Τὰ γεγονότα ὅμως αυτά στην Ἀνατολική Εὐρώπη καὶ στὴ Ρωσσία, ὁδηγοῦσαν τὴν Ἱστορία ἐκεῖ ἀπὸ ὅπου ξεκίνησε.

Γιὰ τὰ γεγονότα ὡστόσο,τῆς Σοβιετικῆς αὐτοκρατορίας, αὐτὰ τὰ λίγα εἶναι δυνατὸν νὰ λεχθοῦν ἐδῶ, ἐπί τοῦ παρόντος:

Ἐπικρατεί ἐπὶ αἰῶνες καὶ στὴ Ρωσσικὴ λαΐκή συνείδηση, ὅπως καὶ ἀλλοῦ, ἴσως, ἀλλὰ καὶ στὴν προκομμουνιστικὴ ἱστοριο γραφία τῶν Σλαυϊκῶν λαῶν συναντιέται, ἡ ἑδραία πεποίθηση ὅτι ὅλες οἱ αὐτοκρατορίες τοῦ κόσμου, ἦταν γραμμένο νὰ διαλυθοῦν καὶ ὁ Δυτικὸς πολιτισμὸς νὰ παρακμάσει.

Πράγματικά, ὅλες οἱ αὐτοκρατορίες, ἀπὸ τη Βαβυλῶνα μέχρι τον 20ο αἰῶνα, ἔχουν ἐξαφανισθεῖ. Τὸ ἱστορικό, ὅμως,αὐτὸ φαινόμενο,ἐνῶ καὶ κατὰ τὴν κομμουνιστικὴ καὶ τὴ Σλαυϊκὴ μυστικοπαθῆ ἱστορικὴ θεωρία ἀποτελεῖ ἀναπότρεπτη συνέπεια ἱστορικῆς νομοτέλειας, ἡ ὁποία,μάλιστα,εἶναι ἐνισχυμένη ἀπὸ τὴν μακροχρόνια Ρωσσικὴ ἐσχατολογία, ποὺ καθορίζει ὅλους τους σταθμοὺς τῆς ἱστορικῆς πορείας, μέχρι συντέλειας τῶν αἰώνων, δὲν γίνεται δεκτὸ γιὰ τὴ χώρα τους. Τοὐναντίον καὶ ὑπὸ τὶς δύο αὐτές ἐκδοχές καὶ μέχρι πρὸ τινος, ἀκόμη καὶ σήμερα,στὴν ἀναβιούμενη Ἁγία Ρωσσία, θεωρεῖται ὅτι τὸ Ρωσσικὸ ἔθνος εἶχε-καὶ ἔχει-ἀποστολὴ νὰ ἐπιτελέσει στὸ σύγχρονο κόσμο.

Είναι ἀπὸ πολὺ παλαιὰ γνωστὲς οἱ αὐτοκρατορικὲς βλέψεις τῶν Ρώσων οἱ ὁποῖες ἔχουν ἐκδηλωθεῖ, ἰδιαίτερα ἀπὸ τὴν ἐποχή τοῦ Τσάρου Ἰβάν Γ’ (1462-1505).Αὐτός,εἶχε ἐμφανίσει τὰ σχέδιά του νὰ θεωρηθεῖ ὁ μοναδικὸς κληρονόμος τοῦ Βυζαντίου, ποὺ εἶχε παρακμάσει.Δὲν εἶναι ἄνευ σημασίας,τὸ ὅτι τὸ 1472,αὐτός νυμφεύθηκε τὴ Σοφία-Ζωὴ Παλαιολογίνα, ἀπόγονο τῆς τελευταίας δυναστείας τῶν Παλαιολόγων.Στοὺς θυρε οὺς καὶ στὶς σημαῖες τῆς τσαρικῆς Ρωσσίας,ἔκτοτε, εἰκονίζεται ὁ Δικέφαλος τανυσίπτερος Ἀετός, ὁ ὁποῖος,ἀκόμη καὶ τὸν θρόνο τοῦ Τσάρου κοσμοῦσε,πράξη συμβολικῆς σημασίας γιὰ τὴν Ρωσσία, ἡ ὁποία ἐπεδίωκε νὰ γίνει ὁ κληρονόμος τοῦ Βυζα ντινοῦ κράτους, οἰκειοποιούμενη τὴν ἰδέα τῆς Αὐτοκρατορίας καὶ νὰ προβληθεῖ ἡ Μόσχα ὡς ἡ δευτέρα Κωνσταντινούπολη, δηλαδὴ τρίτη Ρώμη. Ἄλλωστε,ὁ τίτλος Τσάρος, κατάγεται ἀπ’τὸ Ρωμαϊκὸ Καῖσαρ.

Τὶς φιλοδοξίες αὐτές τοῦ τσαρισμοῦ, ὁ Ἄγγλος ἱστορικὸς Ἄρνολδ Τόϋνμπη, τὶς ἔβλεπε ἐνσαρκούμενες στὴν Ὀρθόδοξη-Χριστιανικὴ ἀδελφή κουλτούρα, ὅπως ἔγραφε, στὴν ὁποία ἔδινε γιὰ τὸ μέλλον,μεγάλες ἐλπίδες καὶ τῆς ὁποίας κληρονόμο θεωροῦσε τὴ Ρωσσία.

Στὴ σύγχρονη Δύση ἡ τελευταία αὐτοκρατορία ὑπῆρξε ἡ βρεταννική. Ὁ Οὗγγρος τὴν καταγωγὴ Ἄγγλος, ἐπίσης, διάσημος συγγραφέας Ἄρθουρ Καῖσλερ, στὸν ἐπίλογο τοῦ αὐτο βιογραφικοῦ του ἔργου «Ἡ ἀόρατη γραφή», ἀναφερόμενος στὴν Ἀγγλική Αὐτοκρατορία,ἔγραφε κατὰ λέξη:

«Ἡ πτώση ὅλων τῶν αὐτοκρατοριῶν τοῦ παρελθόντος,ἦταν πάντοτε,ἕνα ἄσχημο καὶ καταστροφικὸ συμβάν. Γιὰ πρώτη φορὰ στὴν Ἱστορία, παρακολουθοῦμε μίαν αὐτοκρατορία νὰ διαλύεται σταδιακά, μὲ ἀξιοπρέπεια καὶ χάρη. Ἡ ἀρχὴ τῆς αὐτοκρατορίας (αὐτῆς) δὲν ἦταν μία διδακτικὴ ἱστορία, ἡ πτώση της,ὅμως,εἶναι»...

Καθ’ ὅσον ἀφορᾶ στὸν ἀφανισμὸ τοῦ κομμουνισμοῦ,τόσο στὴ Ρωσία,ὅσο καὶ στὸν κόσμο ὁλόκληρο, σημειώνεται ἐδῶ, ἡ ἀπόλυτα διορατικὴ φράση τοῦ γνωστοῦ Ἰταλοῦ συγγραφέα Ἰγνάτσιο Σιλόνε, ὁ ὁποῖος ὑπῆρξε, μαζὶ μὲ τόν Παλμῖρο Τολιάττι, συνιδρυτὴς τοῦ Ἰταλικοῦ Κ.Κ., ἀλλὰ ἀπ’ τὸ 1930 εἶχε θαρραλέα ἀποκηρύξει τὸν Κομμουνισμό.Ἔγραφε, λοιπόν, ὁ Σιλόνε,στὸ αὐτοβιογραφικό του δοκίμιο «Ἡ ἔξοδος καὶ ὁ κίνδυνος», ἀπ’ τὸ 1949, τὰ ἀκόλουθα: «Εἶπα κάποτε στὸν Τολιάττι, ὅτι ἡ τελειωτικὴ πάλη, μία μέρα,θὰ δοθεῖ μεταξὺ κομμου νιστῶν καὶ πρώην κομμουνιστῶν.Αὐτὴ ἡ φράση μου ἑρμηνεύθηκε, ἀργότερα,μὲ πολλοὺς τρόπους.Καὶ ὅμως,αὐτὸ πού ἐννοοῦσα ἦταν ἁπλό.Ἤθελα νὰ πῶ,ὅτι ἡ ἐμπειρία τοῦ κομμουνισμοῦ θὰ σκοτώσει τὸν κομμουνισμό. Ἄλλωστε, δὲν ἀπoκλείω τὴν χαριστικὴ βολὴ νὰ τὴν δεχθεῖ ἀπ’ τοὺς ἴδιους τούς Ρώσσους»...

Καὶ ὁ Ἄρθουρ Καῖσλερ καὶ ὁ Ἰγνάτσιο Σιλόνε, ἀνήκουν στὴ χορεία ἐκείνων τῶν ἐλευθέρων συνειδήσεων, οἱ ὁποῖες,κατὰ τὸ πολυτάραχό τοῦ βίου τους ὑπῆρξαν πρωτοπόροι, δημιουργικοὶ πνευματικοὶ ἀγωνιστὲς καὶ φωτισμένοι ὁδηγοί, πού ἐπηρέασαν, εὐεργετικὰ κλονισμένες πεποιθήσεις ἑκατομμυρίων ἀνθρώπων.

Σήμερα σὲ ὁλόκληρο τὸν κόσμο,συχνὰ ἀλλὰ βαθμιαῖα,ἡ λεγόμενη προοδευτικὴ διανόηση τῆς Ἀριστερᾶς τείνει νὰ ἀνα βλέψει ἀνακαλύπτοντας τὴν ἀλήθεια, ἐνῶ συναισθάνεται τὴν κολοσσιαία εὐθύνη της γιὰ τὴν καταστροφική πορεία, στὴν ὁποία ὁδήγησε λαοὺς καὶ ἄτομα,καὶ γι΄ αὐτὸ καὶ συμβάλλει στὸ ἔργο τῆς ἐλευθερίας.

Στὴ χώρα μας δέν ὑπήρξε άξια λόγου μεταμέλεια, οὔτε ἔκφραση συγγνώμης ἀπ΄τούς δράστες καί συνενόχους γιά τήν μεταπολεμική καθυστέρηση τῆς ἀναπτύξεως τοῦ λαοῦ καὶ τοῦ τόπου. Σέ ὅλους αὐτούς προστίθενται καί εὐάριθμοι στρατευμένοι ἀγκιτάτορες καὶ λίγοι μαρξίζοντες ἀφελεῖς τοῦ φιλελεύ θερου χώρου, οἱ ὁποῖοι ἀπ’ τὴ μεταπολίτευση τοῦ 1974 ἰδίως καὶ ἐντεῦθεν,καθαροὶ καιροσκόποι,ἐγκατέλειψαν τὴν ἔπαλξη τῆς ἐλευθερίας. Δημοσιεύθηκε τήν 29 καὶ 30.10.1991

η) Οι ματαιόδοξοι της κουλτούρας

Μου έλεγαν συν-οδοιπόροι:

"Αναζητάς στους νεοέλληνες σπουδαία έργα ουσιαστικού πολιτισμού.Πού θα τα βρείς;Παλαιότερα υπήρξαν οι γηγενείς παραδοσιακοί τεχνίτες-μαϊστορες, που ασκώντας το επ-άγγελμα (λ.που σημαίνει κλήση,προορισμό,αποστολή-γερμ.λ. beruf),απλώς βιοπορίζονταν,μη αποβλέποντας σε κερδοσκοπικούς σκοπούς. Θεωρούσαν τιμή τους (vocatio και οχι occupatio) να δημιουργούν έργα σπουδαίας τέχνης και πολιτισμού,στη ζωγραφική,τη ναοδομία,τα μέγαρα,τα κτίρια,τα γεφύρια,τα τεχνουργήματα,τη λαϊκή τέχνη(τη γυναικεία μόδα,τα έπιπλα,τις διακοσμήσεις, κ.ά.),στο τραγούδι,την εικονογραφία κλπ.

όπως έχει τον τονισθεί

Στα προχωρημένα χρόνια της δουλείας εμφανίσθηκαν και οι λόγιοι, κατ' αρχήν,απ'την Εσπερία,με καϋμό για την αναγέννηση του τόπου.Υποστήριζαν την στροφή προς την αρχαιότητα, δια της μιμήσεως των προγόνων.΄ Εκριναν,πεπεισμένοι,οτι οι ΄Ελληνες «μιμούμενοι τις φράσεις τους, εμιμούντο τα καλά των λόγων τους», θα έφθαναν στο ύψος εκείνων,και άρχισαν με τη γλώσσα.

Μετεπαναστατικά,οι πρώτοι,μαζί με άλλους,μαθημένοι απ’ τα ιστορικά τους «παθήματα»,παρέμειναν προσκολημμένοι στα παραδοσιακά τους πολιτιστικά.

Υπήρξαν,βέβαια,και αυτοί που,ευθύς εξ αρχής,όπως γράφεις, ξεκίνησαν αντιγράφοντας ξένα πρότυπα,στη μόδα,την αρχιτεκτονική,τη μουσική,την ποίηση κλ.π.,αλλά και οι πιο ζωηροί και ανήσυχοι,που ανταποκρινόμενοι στις προτροπές του προδρόμου τους Κοραή (και όχι μόνο):"Την Ευρώπη μιμηθήτε!",διακρίθηκαν με την επίδοσή τους στην ανεξέλεγκτη υιοθέτηση και "μπρούτα" εφαρμογή,σε ατομικό και συλλογικό επίπεδο, ιδεολογημάτων όλων των χρωμάτων και κατευθύνσεων.

Εντεύθεν,συντελούντος και του ελληνικού Φθόνου,ακολούθησαν οι εμφύλιες συγκρούσεις και καταστροφές στα πράγματα, στο μυαλό και στις ψυχές των κατοίκων του τόπου αυτού.Σήμερα οι ΄Ελληνες ζουν στον αστερισμό της "κουλτούρας",με κυρίαρχο το κίτς, απόρροια του γεγονότος, οτι,όπως έχεισημειωθεί, δυσκολεύονται να "ταξινομήσουν τον κόσμο τους αισθητικά,και να ζήσουν μέσα σ'αυτόν ηθικά", αφου οι δύο δραστηριότητες, με  τον μεταμοντερνισμό και το πολίτικλυ κορέκτ,συγχέονται,πια.

Στη θαυμαστή αναζήτηση προς τη Μεγάλη Πορεία,όπως θάλεγε ο Μίλαν Κούντερα,ήτοι προς την Ουτοπία κάθε εποχής,πολλοί ενθουσιώδεις άνθρωποι,«πεπεισμένοι πως έχουν ανακαλύψει το μοναδικό δρόμο για τον παράδεισο»,κατά τον Λέζεκ Κολακόφσκι,επισταθμεύουν για νέες δυνάμεις.

Οι σύγχρονοι ΄Ελληνες της κουλτούρας συμποσιαζόμενοι στη σημερινή τους οιονεί βακχεία,δεν μπορούν ν'αποφύγουν τον καταγγελτικό λόγο αυτού που έχει και "οξύτερον το βλέμμα",του νεώτερου ποιητού,βέβαια:

«΄Α κύριοι κύριοι τής κουλτούρας,/γενιά ματαιόδοξων/καί δολοφόνοι υπεράνω υποψίας/.`Α κύριοι κύριοι της κουλτούρας,/συμπαθάτε με,έχετε δε λέω,/τα περιοδικά σας τις /εφημερίδες σας/την τηλεόρασή σας τους/ προαγωγούς σας,έχετε/ τις γκομενοπαγίδες σας,τα θερμοκήπιά σας,/τη στρατευμένη σας συνείδηση, έχετε/ τα άγχη σας(ά,πόσο όμορφα υποφέρετε)/ τις εκλεκτές σας αμαρτίες,τον αγώνα σας,/μα έχετε προ πάντων τις μαϊμούδες/ σας ψυχές.Γουστάρω απόψε /oι μαϊμούδες σας ψυχές,γουστάρω απόψε/να μου χορέψουν την ανησυχία σας/ για τον άνθρωπο την υστερία σας/με την τέχνη,την αγάπη σας για την ελευθερία,/τη ροπή σας στο φαρισαϊσμό./ 'Α,κύριοι...κύριοι/...γενιά ματαιόδοξων/ και δολοφόνοι υπεράνω υποψίας.(Γιάννης Υφαντής). Δημοσιεύθηκε την 27η.5.2005

θ) Η  μετάλλαξη

Οι ιστορικές εξελίξεις της τελευταίας δεκαετίας του 20ου αιώνα οδήγησαν και τους ονειροπαρμένους-«αγκιτάτορες» του «ολόπαχου μέλλοντος»,σε αναπάντεχη σύνταξη.Για λίγο όμως. Αφου γρήγορα οι πιο πολλοί απ΄αυτούς βρήκαν καταφύγιο στη μηδενιστική εκδοχή του κυρίαρχου ως σήμερα μεταμοντερνισμού.

Ο Ζαν Πώλ Σάρτρ δεν πρόλαβε τη συνταξιοδότηση.Είχε κι’ αυτός υποστηρίξει στο χώρο της Τέχνης,εκτός άλλων πολλών βέβαια,ως πρόωρος μεταμοντερνιστής,πως το μυθιστόρημα το απολαμβάνουμε μόνο φρέσκο σαν τις μπανάνες (εννοώντας, βέβαια,οτι αλλοιώς,και το μεν και τις δε,ως παραγωγικά προϊόντα,τα πετάμε γιατί με το καιρό σαπίζουν.(Στο δοκίμιό του «Τί ειναι Φιλολογία»;).

Ο Μπέρντολτ Μπρέχτ,επίκαιρος και σήμερα διέπρεψε, εκπληκτικά,με τη ζωή και το έργο του,απ΄τον πρώτο καιρό,και στον ρόλο του «αγκιτάτορα» και ως πρωτοπόρος του μεταμοντερνισμού.Πρωτοτύπησε διότι δεν πέταξε τά «σαπισμένα» έργα του παρελθόντος,αλλά είτε τα ιδιοποιήθηκε (Κίππλινγκ,Βιγιόν κ.ά),είτε τα «διασκεύαζε» με τρόπο «πρωτότυπο και τολμηρό» κατά τους οπαδούς του.Ξεκίνησε με τη μεγάλη του επιτυχία,Die Dreig roschenoper,μιά διαvοουμενίστικη φάρσα,που εγκωμίαζε κλέφτες και πόρνες. Evα απ΄τα ρεφραίν της,που ειχε συvοψίσει το μήνυμα του Μπρέχτ σ'εναν μοvαδικό τύπο,έγινε μια επιγραμματική φράση στη Γερμανία:«Πρώτη έρχεται η κοιλιά μου και μετά η ηθική σου».

Το θέμα μιας άλλης επιτυχίας του Μπρέχτ,του διδακτικού έργου «Evας άντρας,είναι ενας άντρας»,μπορεί επίσης vα συvοψιστεί στοv τύπο:«Στο διάβολο το άτομο»...

Το κoρύφωμα της λογοτεχνικής καρριέρας του Μπρέχτ και συγχρόνως το πιο αποκαλυπτικό έργo σ'ολόκληρη τηv αριστερή λογοτεχνία είvαι το έργo του «Το Κολαστήριο Μέτρο».Έχει τη μορφή μιας δίκης.Τρείς πράκτορες της Κομιντέρv γυρίζουv απο μιά μυστική αποστολή στηv Kivα και με αvαδρομές στο παρελθόv εξηγούv σε μια αvακριτική Επιτροπή του Κόμματος γιατί α¬vαγκάστηκαv vα σκοτώσουν τοv τέταρτο vεαρό σύvτροφό τους και vα πετάξουv το πτώμα του σ'εvα λάκκο μ'ασβέστι.Μερικές σκηνές του έργου,οπως έχει παρατηρηθεί,έχουν το αδρό και εχθρικό μεγαλείο τοπίων του φεγγαριού.Κι΄ομως,ποτέ δεν πέρασε απ'τό μυαλό του συγγραφέα,των ηθοποιών και του κοινού,οτι θα έπρεπε να το δουν σαν μια παρωδία.Το έργο έχει την εξωκοσμική υφή μιας σχιζοφρενικής οπτασίας και απ΄τη στιγμή που δεχόσουν τις δυο βασικές του αρχές,οτι το Κόμμα δεν κάνει ποτέ λάθος και οτι ο σκοπός αγιάζει τα μέσα,το φαινομενικά προφητικό δράμα του γινόταν μιά απλή λογική συνέπεια.

Και στη χώρα μας ,οι σύγχρονοι μεταμοντέρνοι της τέχνης, κακοποιούν παρωδώντας όλα τα «σαπισμένα» έργα του κλασικού ρεπερτορίου,που έως πρόσφατα επεβίωναν παντού ως πρός το Ωραίο και το Υψηλό.Ενω ενας πίνακας,ενα μουσικό κομμάτι,ενα βιβλίο,ενα θεατρικό έργο για τον θεατή,τον ακροατή και τον αναγνώστη αποτελεί μια πηγή παρηγοριάς και ηδονής,ως απόλαυση,γιατί στο έργο αυτό Τέχνης υπάρχει, εκτός των άλλων και ενα σημαντικό στοιχείο μη-παραστατό, που καθιστά το έργο Τέχνης άξιο λόγου,κατά τις θέσεις του μεταμοντερνισμού,ενα έργο τέχνης δεν μπορεί ν΄αναφέρεται σε προϋπάρχουσες αισθητικές κατηγορίες,για τον απλούστατο λόγο,οτι αυτό που θέλουν να πουν τα έργα τέχνης,είναι ακριβώς,ότι δεν μπορούν να πουν τίποτε...Έτσι μπορεί άνετα ο μεταμοντερνιστής να χλευάζει και να ειρωνεύεται κάθε προσπάθεια ν’αναζητηθεί σ'αυτόν τον κόσμο και πίσω απ΄τα πράγματα ενα αληθινό νόημα.

Και φέτος,λοιπόν,με βάση τις εγχώριες προσλήψεις του μεταμοντέρνου περί πλήρους «θανάτου του συγγραφέα», καλλιτέχνες (σκηνοθέτες καί άλλοι) κακοποίησαν και μετάλλαξαν (κατά τα εισαγωγικά πρότυπα των μεταλλαγμένων αγροτικών) και «σάπισαν» κλασικά έργα οχι μόνο Ελλήνων (τραγικών και κωμικών) αλλά και ξένων.Κάποια, μάλιστα, κυρία,με τον νεοϋορκέζικο θίασο Wooster Group ήρθε να μας διδάξει τη «Φαίδρα» του Ρακίνα,που οπως εξομολογήθηκε δεν τον έχει διαβάσει...Άλλος δε,συμπατριώτης μας αυτός,έβαλε σε Αριστοφανική παράσταση τον πρωταγωνιστη του να αφοδεύει με αγαλλίαση...

ι) Η κ.΄Ερση,ο Παλαιολόγος και το Σίτυ

Συγχισμένη η κ.΄Ερση,είπε ένα απόγευμα:

«Είμαστε πίσω,μείναμε πολύ πίσω.'Ο γνωστός κόσμος προχωρούσε ακάθεκτος,δεν προλαβαίναμε με τίποτα,είμαστε καταδικασμένοι.Είχαμε μείνει πολύ πίσω γιατί ο Γεμιστός πήγε στην Ιταλία και τους έψησε για τον Πλάτωνα.Απο τη στιγμή που ο Γεμιστός πήγε στην Ιταλία μείναμε πάρα πολύ πίσω.Οσοι έμειναν εδώ δεν μπόρεσαν να παρακολουθήσουν τις εξελίξεις,κάθισαν εδώ,αυτό ηταν το λάθος τους.Ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος ηταν μορφωμένο παιδί απο το Μυστρά και θα μπορούσε άνετα να πάει να γίνει καθηγητής στην Ιταλία,να τους λέει για τον Πλάτωνα(…).Θα μπορούσε να έχει γράψει σαράντα βιβλία(…).Η στέψη του έγινε στο Μυστρά,ηταν η πιό μελαγχολική στέψη αυτοκράτορα που έγινε ποτέ(…)΄Ολοι ήξεραν.Θα είχε προλάβει τις εξελίξεις. Κάθισε να τον φάνε.Αυτο ηταν το λάθος του(…).Κι’ετσι μείναμε πίσω,πάρα πολύ πίσω(…)Στην 'Ιταλία,θα είχε γράψει ένα συμπαθητικό βιβλίο για την ιδανική πολιτεία(…).Θα είχε κάνει πολύ καλό στον εαυτό του,θα έπαιρνε ήσυχος το πρωϊνό του,θα διάβαζε τους σοφιστές,θα έβγαζε τα συμπεράσματά του,θα έπαιρνε το μεσημεριανό του,θα του το έφερναν σ'ενα δίσκο,θα σκεφτόταν με αγαλλίαση το βραδινό του.΄Ολα έγιναν πάρα πολύ γρήγορα ενώ (αυτός) προσπάθησε για τελευταία φορά να μείνουν oλα όπως ήταν, να παραμείνουν ασάλευτα, όρθια,σιωπηλά, μελαγχολικά, με χαμηλωμένο το βλέμμα. Αυτή ήταν η κληρονομιά του και η (κ.)΄Ερση δεν άντεχε άλλο,της ερχόταν το αίμα στο κεφάλι,τα πράγματα έπρεπε να προχωρήσουν,να κινηθεί ο κόσμος,να φτάσει στ'αστέρια,να κατακτηθεί το διάστημα (…)΄Εξαλλη είπε δεν αντέχει πια σ'αυτή την κωλοχώρα, ανακοίνωσε την απόφασή της να ζεί έξι μήνες στο Παρίσι και τα καλοκαίρια στη Σαντορίνη.Δεν άντεχε άλλο αυτή την κωλοπόλη,θα κατέβαινε στο Μαρούσι είκοσι μέρες το χρόνο.΄Επρεπε να το κάνει γιατί είχαμε μείνει πολύ πίσω, δεν υπήρχε περίπτωση να προλάβουμε,δεν προλαβαίναμε με τίποτα.΄Αλλωστε ο κόσμος γινόταν ένας.Ειχε το αναφαίρετο δικαίωμα να απολαύσει ελεύθερη τον ενωμένο κόσμο,να κατοικήσει σ’ενα πραγματικό κέντρο.Ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος ενας θλιβερός πεισματάρης χωρίς συγγραφικό ταλέντο,οι ψυχαναλυτές το ιερατείο του χάους,το Αιγαίο πέλαγος ο θησαυρός του τουρίστα Γοδεφρείδου,οι ΄Ελληνες τα ξέφτια της ουτοπίας.Κάποτε θα έρθει η ώρα να γίνουν όλα ακόμα πιο γρήγορα και να μη μείνει τίποτα που να είναι σε θέση να αναγνωρίζει κάτι απο τον εαυτό του.΄Ολοι όσοι επιθυμούν να γίνουν ΄Ελληνες θα χαμηλώσουν το βλέμμα,θα παραμείνουν ασάλευτοι και θα υποδεχτούν αδιαμαρτύρητα τα ταχύτατα στίφη του ενωμένου κόσμου.Στο Μυστρά έγινε η πιό μελαγχολική στέψη,όλοι ήξεραν».(Χρ.Βακαλόπουλος, «`Η γραμμή του ορίζοντα»).

Ο καϋμός για τις «αναθεματισμένες» εκείνες ιστορικές ώρες,που εμπόδισαν τους νεοέλληνες (την κ.΄Ερση,βέβαια)να ζήσουν στο «χορτασμό και τη νωχέλεια» των Ευρωπαίων,δεν αφορά και τη «λόξα» για τα ελληνικά γράμματα,που εχει πιάσει πάλι όλους τους ξένους,ακόμα και το Σίτυ του Λονδίνου σήμερα,όπου η αρχαιομάθεια είναι περιζήτητο προσόν-απόδειξη συγκροτημένου μυαλού,κατά πως λένε οι ειδικοί της αγοράς.

Ούτε και το οτι οι μαθητές του Πήτερ Μπρούκ,τρια χρόνια,στο θεατρικό του Κέντρο στο Παρίσι σπουδάζουν τα αρχαία ελληνικά κείμενα στην πρωτότυπη ηχητική μορφή και προφορά τους,για ν’ανακαλύψουν βαθύτερο νόημα και περισσότερη σκέψη.

Μήτε στη σύγχρονη επιστήμη,με τη Κβαντομηχανική και τη θεωρία της Σχετικότητος,που βρίσκονται στην Πλατωνική ομορφιά και αλήθεια,ως σχέση αγαθού και ωραίου,στην ολιστική θεώρηση των πάντων της εποχής μας,κ.ο.κ. Δημοσιεύθηκε την 10η.6.2005