Ο Γκαιτε στην Κορινθο,in Arcadia ο Τοϋνμπη

Στὴν Κόρινθο ὁ Γκαῖτε,in Arcadia ὁ Τόϋνμπη
Mατθαίου Χ. Ανδρεάδη

Πολλοὶ διερωτῶνται ἂν βρισκόμαστε σὲ ἐποχὴ συγκρητισμοῦ. Ὅτι δηλαδὴ οἱ πολιτισμοὶ εἶναι σὲ μία ὤσμωση,ὅτι ἀπὸ τινος ἐπικρατεῖ τὸ πολυπολιτισμικὸ μοντέλο παντοῦ.Ὅτι μὲ ἀλλὰ λόγια βρίσκεται ἡ ἀνθρωπότητα σὲ μία νέα Ἑλληνιστικὴ ἐποχή, ὅπου ὑπὸ μία γλώσσα,ὅπως καὶ τότε,ὑπάρχει συγχώνευση λαῶν, πολιτισμῶν ἀκόμη καὶ θρησκειῶν, παρὰ τὰ τύπου Χάντινγκτον θρυλούμενα, ἐπίφοβα. Ἕνα κολοσσιαῖο βέβαια, θέμα ποὺ δὲν ἀντιμετωπίζεται ἔτσι, ἀκροθιγῶς. Αὐτὰ διαλογιζόμενος, ἦρθε στὸ νοῦ τὸ ἔργο,ποὺ ἔγραψε τὸ 1795 ὁ Γκαῖτε μὲ τίτλο: «Ἡ Νύφη τῆς Κορίνθου», τὸ ὁποῖο διαδραματίζεται σὲ μία ἐποχὴ παρόμοια, ὅπως φαίνεται, μὲ τὴ σημερινή, στὴν Κόρινθο τῶν πρώτων χριστιανικῶν χρόνων:Ἕνας νέος, φτάνει ἀπ’τὴν Ἀθήνα στὴν πόλη,γιὰ νὰ συναντήσει τὴ μνηστή του, μὲ τὴν ὁποία τόν ἔχουν ἀρραβωνιάσει οἱ δικοί του, ὅταν ἦταν παιδὶ ἀκόμη.Πῶς θὰ τόν δεχθοῦν ἆράγε; Αὐτὸς μένει πιστὸς στὴ θρησκεία τῶν προγόνων, τὴν ἐθνική, ἐνῶ οἱ γονεῖς τῆς μνηστῆς ἔχουν ἤδη προσχωρήσει στὸ χριστιανισμό. «Σὰν ἀνθίζει μία νέα θρησκεία, οἱ παλιὲς φιλίες ξεριζώνονται συχνά»,λέει ὁ Γκαῖτε.Ἡ κόρη τρομάζει πραγματικά, ποὺ βλέπει ἀναπάντεχα τὸν μνηστῆρα της. Τὴν εἶχε τάξει στοὺς οὐρανοὺς ἡ μάνα της ὅταν ἀρρώστησε ἀπὸ κάποια βαρειὰ ἀρρώστια. Τὴν εἶχαν κλείσει σ’ ἕνα κελί, ὅπου ἀνέστια καὶ ἐγκαταλελειμμένη, πέθανε.Τώρα ποὺ συναντᾶ τὸν νέο,δὲν εἶναι ζωντανή, εἶναι φάντασμα. Νεκραναστήθηκε.Ὀ νέος δὲν πιστεύει πώς εἶναι νεκρή. Καὶ οἱ δύο τους ἀγαπήθηκαν σὲ νυφικὴ παστάδα.Ὅποτε καταφθάνει ἡ μητέρα τῆς κόρης,πού κραυγάζει μὲ ἀγανάκτηση μπρὸς στὸ θέαμα: «...Ἔχω λοιπὸν στὸ σπίτι μέσα θηλυκὸ μ’ ἕνα ξένο, πού ἀδιάντροπα ἀμέσως σμίγει!» Ἡ κόρη γεμάτη παράπονο ἀπαντάει στὴ μητέρα της: «Τὴν ὡραία μου νυχτιὰ γιατί χαλᾶτε;Τί μὲ διώχνετε ἀπ’ τὴν κλίνη τὴ ζεστή; Ἄχ! στὰ ξύπνια μου γιατί μὲ τυραννᾶτε; Δὲν σᾶς φτάνει τὸ ἕνα κρίμα,πού μὲ σύρατε στὸ μνῆμα τόσο νέα; Σὰν τί ἀκόμη πιὰ ζητᾶτε;Μπορεῖ βέβαια νὰ εἶμαι νεκρή.Ὅμως ἡ ἀγάπη εἶναι κραταιότερη ἀπ΄τό θάνατο.Μὰ ἀπ’ τὸ μνῆμα μου μὲ σπρώχνει μὲ ὁρμή,ἕνας νόμος Ἱερὸς ὡς ἐδῶ πέρα.Μπρὸς σ’ αὐτὸν εἶναι μηδὲν ὅλοι οἱ ψαλμοὶ κι’ οἱ εὐλογίες τῶν παπάδων σας,μητέρα Τὸ νιὸν ἐτοῦτο μοῦ εἶχες τάξει ἀπὸ καιρό,ὅπου ὑψώνονταν ναοὶ στὴν ' Aφροδίτη, τί τὸν λόγο σου πατεῖς τὸν ἱερὸ γιά ἕνα τάμα, πού κανεὶς δὲν σοὺ ἐζήτει;». Καὶ τὴν παρακαλεῖ νὰ ἐκπληρώσει τουλάχιστον τὴν τελευταία της ἐπιθυμία:Νά βάλει φωτιὰ καὶ νὰ κάψει καὶ τῶν δύο ἐρωτευμένων τὰ κορμιά. Μόνον ἔτσι τόσο αὐτή, ὅσο κι’ ὁ ἀγαπημένος της θὰ βροῦν ἀνάπαυση στὸν ἄλλο κόσμο. Μόνον ἔτσι θὰ πάψουν νὰ ἐπανέρχονται στὴ ζωή, σὰν βρικόλακες.

Ἔγραφε ὁ Γκαῖτε στὰ «Μaxima und Reflexionen»: «Τὸ νὰ λὲς κατιτί, εἶναι πρᾶγμα φυσικό. Τὸ νά  ἀντιλαμβάνεσαι αὐτὸ πού εἰπώθηκε εἶναι μόρφωση. Λένε πώς ἀνάμεσα σὲ δύο ἀντίθετες γνῶμες βρίσκεται ἡ ἀλήθεια. Μὲ κανένα τρόπο. Στὸ ἐνδιάμεσο βρίσκεται τὸ πρόβλημα, τὸ Ἀδιόρατο, ἡ ἀέναα ἐνεργητικὴ ζωή, πού τὴν στοχάζεται κανεὶς γαλήνια. Σ’ ὅλους τούς καιρούς, μόνο τὰ ἄτομα ἐργάζονται γιὰ τὴ γνώση, ὄχι ἡ ἐποχή. ‘Η ἐποχὴ ἦταν αὐτή, πού θανάτωσε τὸν Σωκράτη, αὐτή, πού ἀνέβασε τὸν Ἰωάννη Χιοὺς στὴν πυρά:Οἱ ἐποχὲς ἔχουν μείνει πάντα ἴδιες».
Ὁ Θουκυδίδης τοῦ 2Οου αἰῶνα, ὁ περίφημος ἱστορικὸς Ἀρνολντ Τόϋμπη, ἀπ’ τὸ 1915 κιόλας, εὑρισκόμενος στὶς ἀνασκαφὲς τῆς Ἀρκαδίας καὶ ζώντας μὲ τοὺς ἀνθρώπους καὶ τὰ γεγονότα τῆς ἐποχῆς, συνέλαβε τὴν ἰδέα τῶν 21 πολιτισμῶν, ποὺ μέχρι τῶν ἡμερῶν του διαδραματίσθηκαν στὴν ἱστορία.
Ἔγραψε ἔκτοτε τὰ σπουδαῖα ἔργα του, καὶ κατέληξε θεωρώντας, ὄχι μόνο ἀναγκαία, ἀλλὰ καὶ ἐφικτὴ τὴν συμφιλίωση τῶν ἀνωτέρων θρησκειῶν. Δικαιολογεῖ τὴν ἄποψή του αὐτὴ ἀναφέροντας σωρεία ἀπὸ παλιὰ κείμενα: Τοὺς λόγους τοῦ Ἀποστόλου Παύλου στοὺς Κορινθίους (Α΄12.4-6), τοῦ Ἁγίου Συμμάχου (Πάπα Ρώμης 498-514) καὶ ἄλλων, σ’ Ἀνατολὴ καὶ Δύση.
Γι’αὐτὸν οἱ ὀκτὼ μεγάλες σύγχρονες θρησκεῖες δὲν εἶναι παρὰ ὀκτὼ παραλλαγὲς ἑνὸς ἴδιου θέματος.
Κλείνει τὸν ἐπίλογο τῆς ἱστορίας του μ’ἕνα πρωτότυπο τρόπο: Mὲ μία μακροσκελῆ ἐπίκληση στὸν Ἰησοῦ Χριστό, στὴν Παρθένο, στὸν Ἀρχάγγελο Μιχαήλ, σ’ ὅλους τούς ἀρχάγγελους καὶ ἀγγέλους, καθώς καὶ σ’ὅλες τὶς θεότητες τῶν ἀνωτέρων θρησκειῶν, σ’ ὅλους τούς προφῆτες, σ’ ὅλους τούς σοφοὺς ὅλων τῶν χωρῶν.
Δημοσιεύθηκε  τήν 31.10.2003
              ***
Νέο «Μπίγκ-Μπάνγκ;»
Του Ματθαίου Χ Ανδρεάδη
΄Εχει υποστηριχθεί οτι 
α) Ιδρυτής του Ευρωπαϊκού πολιτισμού στη σφαίρα της δυτικής Μεσογείου υπήρξε τον 6ο π.Χ αιώνα ο Πυθαγόρας, ενω οι Πλάτων, Αριστοτέλης, Ευκλείδης και Αρχιμήδης ήσαν σταθμοί.

β) Ο πολιτισμός αυτός,που κράτησε μέχρι τον 3ον αι.π.Χ, χρειάσθηκε 15 αιώνες για να  ξαναανακαλυφθεί.

γ) Η επανανακάλυψη έγινε στη δυτική γειτονιά της Ελλάδος,αφού,τότε,η ειρηνική πολιτιστική διάδοση γινόταν, βέβαια,απο εξαιρετικά άτομα,αλλά σε χώρες κλιματολογικά ομοιότροπες με συγγενείς, φυλετικά, λαούς. Γι΄ αυτό και δεν μπόρεσαν να μεταφερθούν εδώ τα μακρυνά αλλ΄ωστόσο σύγχρονα
πολιτισμικά των Κινέζωνλ.χ.,ή των Ινδιών ή των προκολομβιανών.Που αν ειχε συμβή,αυτονόητο ειναι πως ο Ευρωπαϊκός πολιτισμός θα ηταν εντελώς άλλος.

Η κατάρρευση του αρχαίου κόσμου μπορεί να παρομοιασθεί με την επαναλαμβανόμενη, σε σταθερούς χρόνους, καταστροφική και δημιουργική έκρηξη, που συμβαίνει στον συμπαντικό χώρο,απ΄αρχής μέχρι συντέλειας των αιώνων. Με ο,τι προκύπτει μετά το «Μπίγκ-Μπάνγκ»,εκεί δηλαδή όπου οι αντίθετες δυνάμεις γενικά (φυγόκεντρες και αδρανείς τάσεις,σαν ανεξάρτητες ιδιότητες των μερών μέσα στην κοσμική ιεραρχία, απ΄τους γαλαξιες ως τα μόρια) σταθεροποιούνται και ισορροπούν, αφου και στο πολιτισμικό σύμπαν μέχρι την ανθρώπινη ύπαρξη, κυριαρχεί η τάση της αυτοεπιβεβαιώσεως η οποία και συγκλίνει στην τάση ολοκληρώσεως.

Υποστηρίζεται, λοιπόν, ειδικώτερα και πειστικά, πως οταν ένας πολιτισμός εξαντλεί όλες τις δυνατότητές του,ως σύνολο και σε κάθε επί μέρους εξειδικευμένο του κλάδο, τότε παρουσιάζεται η πολιτιστική εναλλαγή. Η οποία,μετά ορισμένες,χρονικά,εκρήξεις,«οδηγεί σε νέα πολιτισμική

κατάκτηση, που κι΄αυτή χρειάζεται μια περίοδο για να παγιωθεί, ν΄αφομοιωθεί δηλαδή η ερμηνεία και η επεξεργασία της θεωρίας του νέου κόσμου».

Άρχικά,εφαρμόζεται σε νέο υς ορίζοντες προόδου,που ανοίγουν ορισμένες μεγαλοφυΐες, οι οποίες,ακολούθως, κατακλύζονται «απ’ τις στέρεες φάλαγγες της μετριότητος»,ως συνήθως,με αποτέλεσμα «η πολιτισμική επανάσταση να μετατρέπεται σε νέα ορθοδοξία με τ΄αναπόδραστα συμπτώματα της μεροληψίας, της υπερεξειδικεύσεως,της απώλειας επαφής με άλλα διαμερίσματα γνώσεως και τελικά,την αποξένωσή της απ΄ την πραγματικότητα». Κι΄αυτό συμβαίνει στην ιστορία αναπόφευκτα, αφου «η ορθοδοξία που ξεπροβάλλει σ΄ ενα κλειστό σύστημα σκέψεως,καθιστά αυτό

απρόθυμο,ή ανίκανο ν΄ αφομοιώσει νέα εμπειρικά δεδομένα ή να προσαρμοσθεί με σημαντικές αλλαγές σε άλλα πεδία γνώσεως». 

Με αποτέλεσμα,«γρήγορα ή αργά,η μήτρα να μπλοκάρεται και μια νέα κρίση να δημιουργείται»,που ωστόσο οδηγεί σε μια νέα σύνθεση ωστε νέος κύκλος να ξαναρχίζει» κ.ο.κ.

Στην Ευρώπη,λοιπόν,απ΄τον 3ο π.Χ αιώνα και μετά μιάμιση χιλιετία,αυτό ακριβώς συνέβη.Μεγαλοφυΐες όπως ο Κοπέρνικος,ο Παράκελσος,οΓαλιλαίος κ.ά, χρησιμοποίησαν δημιουργικά ο καθένας τους,τουςΑρίσταρχο,Ιπποκράτη, Αρχιμήδη, αντίστοιχα, κ.ο.κ, και άνοιξαν νέους ορίζοντες στην καινούργια πολιτισμική εποχή (όπως στη σύγχρονη εποχή,τη μυρωδιά,λ.χ.,της κουζίνας του αλχημιστή την αντικατέστησε η μυρωδιά του εργαστηριακού «κουάρκ» κλ.π).Και αυτά τα αρχετυπικά,ως πολύτιμα θραύσματα του προηγούμενου πολιτιστικού «Μπίγκ-Μπάνγκ»,που κι΄ εκείνα ανάγονταν σε παλαιότερη σοφία, αιωρούμενα έκτοτε στο συναφές τους σύμπαν, αξιοποίησαν,μ΄ επιτυχία, σπουδαίοι δημιουργοί,έχοντας αφομοιώσει στις εποχές και στους χώρους τους τα πολύτιμα αυτά ευρήματα».Και σ΄αντίθεση προς τη «γραμμική» Δαρβινική θέση ότι οι κόποι των παλαιών γενεών,ως επίκτητοι,πάνε χαμένοι.Το ερώτημα,έτσι,που τίθεται σήμερα είναι:

Βρισκόμαστε,άραγε,μπροστά σε μια νέα έκρηξη του δυτικού πολιτισμικού σύμπαντος,ιδιαίτερα τώρα με τη λεγόμενη παγκοσμιοποίηση,που θέλει να περιλάβει,λόγω τεχνολογίας, όλο τον κόσμο;Και στην περίπτωση αυτή,ποιά πολιτιστικά θραύσματα θα γίνουν δεκτά για μια ακόμη φορά (μετά το ante

portas δικό μας πολιτισμικό «Μπίγκ-Μπάνγκ) ως πολύτιμα αρχέτυπα για μιαν ολοκληρωμένη δημιουργία στους νέους καιρούς που έρχονται;

Δημοσιεύθηκε την 3η .8.2007

***

Σχετικά προς τά ανωτέρω,είναι τα ακόλουθα:

Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ - 3.8.2007

Ενεργειακή λέσχη Ασίας

Του ΑΝΔΡΕΑ ΑΝΔΡΙΑΝΟΠΟΥΛΟΥ

Περνώντας κάτω από τους περίφημους βραχώδεις Πυλώνες του ποταμού Λένα της ανατολικής Σιβηρίας,καθ’ οδόν από το απόμα κρο Γιακούτσια προ το Ιρκούτσκ,τήν πανέμορφη λίμνη Βαϊκάλη και τη μυστηριώδη Βουδιστική  Μπουρνάτια,νοτιότερα και παραπέρα ανατολικά, συνειδητοποιεί κανείς το

απέραντο βάθος της Ρωσικής Ομοσπονδίας.Καταλαβαίνει όμως παράλληλα και τις ατέλειωτες πηγές πρώτων υλών που βρίσκονται στη διάθεση αυτών που αποφασίζουν στη Μόσχα.Από τα ορυχεία Χρυσού της Γιακουτίας, ασημιού και ουρανίου της Τσιτά, νικελίου στο Κράσνογιαρσκ γύρω από τις βορειότερες όχθες του ποταμού Γένισε και αερίου και πετρελαίου σχεδόν παντού στη Σιβηρία οι δυνατότητες παρέμβασης της Ρωσίας στις διεθνείς αγορές  φαντάζουν ατέλειωτες.Το νέο όμως οικονομικο-πολιτικό σχημα που αρχίζει να οικοδομείται στι απεραντασύνες της Ασίας ξεπερνάει σίγουρα τις όποιες γεωοικονομικές ανησυχίες και στρατηγικές.Στο πλαίσιο του Οργανισμού Συνεργασίας της Σαγκάης είναι φανερό πως δυνάμεις σιωπηλές και μέχρι πρόσφατα τουλάχιστον μουδιασμένες αρχίζουν να εξασκοϋν του μυς και τα  μέλη τους.

Ο μεγαλύτερος ιδιοκτήτης πρώτων υλών στη γη, η Ρωσία,δίνει τα χέρια στον μεγαλύτερο καταναλωτή της Υφηλίου, την Κίνα. Και μαζί με άλλες χώρες,εξίσου σπουδαίες οικονομικά στον τομέα τους (Ιράν στην ενέργεια, Καζακστάν στο πετρέλαιο,Τουρκμενιστάν στο αέριο, Ινδία στις υψηλές τεχνολογίες) σχηματοποιούν σιγά σιγά (κάποιοι είναι ήδη μέλη, κάποιοι ακόμη –συνεργαζόμενοι-παρατηρητές) μια οντότητα που θα ουνταράξει σίγουρα καθιερωμένες παγκόσμιες ισορροπίες.

Ιδιαίτερα στην ενέργια οι προοπτικές είναι εκρηκτικές. Διότι πέραν των παραγωγών και της Κίνας στο σχήμα μετέχουν και χώρες με σημαντικό πληθυσμιακό βάθος (το Πακιστάν, το Ουζμπεκιστάν, η Μογγολία και βέβαια η Ινδία) που μακροχρόνια απειλούν να αλλάξουν την εικόνα των διεθνών αγορών. Δηλαδή η ενέργεια που θα παράγει η Ασία να καταναλώνεται από τις χώρες μοναχά της ηπείρου αυτής! 

Το «Ενεργειακό αυτό Κλαμπ της Ασίας» (οι υπουργοί Ενέργειας δηλ.των χωρών αυτών) συνήλθε σε μια από τι πρώτες του συνεδριάσεις στις 28 Ιουνίου. 

Ελπίδα της Δύσης για την ώρα είναι ηδιστακτικότπτα της Κίνας απόλυτα να ενσωματωθεί,καθώς και πως οι παρατηρητές δεν είναι ακόμη μέλη. Από το Καμπαρόφσκ της ρωσικής Απω Ανατολής, που αντικρίζω αυτά τα γεγονότα, ένα πράγμα αναρωτιέμα: για πόσο καιρό η Δύση θα μπορεί να κοιμάται ήσυχη ακόμη.

***

ΤΑ ΝΕΑ 10/11/2007 –

Ύβρις και Νέμεσις

Κώστα Γεωργουσόπουλου

Δεν είναι από την «Κριτική» οι απόψεις όλες του Τόινμπι αποδεκτές. Αλλά ποια γενική Θεωρία πάνω στη Φιλοσοφία της Ιστορίας είναι (Και ορθά) πλήρως αποδεκτή, χωρίς κενά, αντιφάσεις, αντινομίες και συζητήσιμη αξιωματική. Ο Τόινμπι ακολούθησε το βασικό σχήμα του Σπένγκλερ για την ακμή και την παρακμή των πολιτισμών αλλά διαφώνησε με τα αίτια που προκαλούν τον θάνατο των πολιτισμών. Συμφωνεί με τη γενική αρχή που ξεκίνησε με τον Τζανμπατίστα Βίκο και συνεχίστηκε με τον Σπένγκλερ, που δογματίζει πως η πορεία της ιστορίας είναι κυκλική. Το σχήμα της ανακύκλησης έρχεται από τον Ηράκλειτο, περνάει από τον ‘Εγελο, ανανεώνεται με τον Νίτσε, ενώ εμπνέει και τον Πρώτο υπαρξιστή, τον Κίγκεγκορ. 0 Τόινμπι, διαφωνώντας με τον Σπένγκλερ που δογμάτιζε πως οι

πολιτισμοί είναι οργανισμοί και όπως σι οργανισμοί καταρρέουν, αλλά και τον Γίβωνα που απέδιδε την παρακμή της Ρώμης π.χ. και στις βαρβαρικές επιδρομές και τον Χριστιανισμό, εισήγαγε μια σχεδόν μεταφυσική αιτία που προκαλεί την αρρώστι και τον θάνατο αλλά και τις μεταστοιχειώσεις των πολιτισμών που την ονόμασε «Νέμεση της δημιουργικής δράσης». Δεν είμαι-κάθε άλλο- μεταφυσικός, ούτε  πιστεύω σε εξωγενείς αιτίες που παρεμβαίνουν και επηρεάζουν την Ιστορία. Επειδή όμως διαβλέπω στον όρο που εισήγαγε ο Τόινμπι μια ελληνική τραγική αντίληψη που έχει να κάνει με την ύβριν, την αλαζονεία, την έπαρση που διακρίνει τα Τραγικά πρόσωπα, αλλά- γιατί όχι- και τις ιστορικές περιόδους όπου η ανθρώπινη δημιουργικότητα προκαλεί σε ολόκληρους πολιτισμούς μια αίσθηση ανωτερότητας και αυτοΙκανοποίησης που αγγίζει τα όρια της αλαζονείας της ισχύος, της εξουσίας και της αυθεντίας, Θα πρότεινα να συζητήσω τις Θέσεις που στηρίζουν τη Θεωρία του Τόινμπι.  Ισχυρίζεται λοιπόν (Και νομίζω πειστικά, εξάλλου τα ιστορικά παραδείγματα περισσεύουν, πρόσφατα και παλαιότερα) πως οι άνθρωποι της Δημιουργίας- αυ’ που παράγουν πολιτισμό, Θεσμούς, αξίες, ηθικούς κώδικες που πηγάζουν από τις αξίες, τους θεσμούς και τις μορφές που προτείνουν

και προβάλλουν- όταν "καθήσουν" πάνω στην εξουσία διαχειριζόμενοι τα έργα τους και εφαρμόζοντας τους θεσμούς τους, μετατρέπονται σε αντιδραστικούς, αφού προηγηθεί μια περίοδος συντηρητισμού. Ο Τόινμπι  αναφέρεται σε μια «δημιουργική μειονότητα ελίτ» που εξελίσσεται σε μια «κυρίαρχη, συχνά τυραννική, μειονότητα ελίτ». Τόινμπι, πρέπει να ειπωθεί κι αυτό για να μπορούμε να συνεννοηθούμε, ακολουθούσε τη θεωρία του Τόμας Καρλάιλ που αποθέωνε τον ρόλο της προσωπικότητας, των ηγετών των «εκλεκτών» στην ανάπτυξη και στην εξέλιξη των πολιτισμών. Αντίθετος με τη μαρξιστική θέση για τον ρόλο των μαζών στ Ιστορία και τη βελτιωμένη Θέση του Λένιν για τη φωτεινή πρωτοπορία των επαναστατημένων  συνειδητών προλετάριων, παρ’ όλο που την επιμονή της πάνιι σ’ αυτό πλήρωσε η Ρόζα Λούξεμπουργκ. Ας είναι. Υπάρχει λοιπόν μια νέμεσις, μια μοίρα, μια νομοτέλεια, μια ενδογενής κατάρα που μετατρέπει τα δημιουργικά κύτταρα ενός πολιτισμού σε καρκινικά; Και αυτ οφείλεται στο ότι οι δημιουργοί, οι μπροστάρηδες, οι νομοΘέτες, οι θεσμοΘέτες που παλεύουν να καταλύσουν προκαταλήψεις, στεγανά, στερεότυπα, αγκυλώσεις, αποτιτανώσεις, παγιωμένα συμφέροντα, σκοπιμότητες και συμφέροντα κατεστημένων τάξεων, όταν με την εφηβική τους ορμή και την ανδρική τους δυναμική φέρουν και επιβάλλουν το νέον, όταν αλλάξουν τις συνθήκες ή ανατρέψουν τον άξονα των αξιών με φρέσκιες ιδέες, φόρμες και ήθη βαυκαλίζονται ότι ανακάλυψαν και πρότειναν λύσεις απόλυτες, αμετακίνητες, τελειωμένες, άρα αναντικατάστατες. Αυτό βέβαια είναι το πρώτο βήμα προς τη συντήρηση. Δημιουργούν συνθήκες εξασφάλισης των κεκτημένων, δόγματα και αξιώματα που τρομοκρατούν όποιον επιβουλεύεται τη σταθερότητα και τη μονιμότητα ή την ισχύ των καθιερωμένων πλέον αγαθών. Και όταν αντιμετωπίζεται επικίνδυνη,

οργανωμένη, πειστική για τις μάζες επίθεση νέων ιδεών, Θεσμών, αξιών κ.λπ. επιστρατεύονται όλα τα αντιδραστικά μέσα, εργαλεία και ιδεολογήματα για να περιχαρακωθούν τα κεκτημένα. Ο παλιός επαναστάτης    δημιουργός πολιτισμού γίνεται αστυνόμος, τύραννος, αλάθητος και ονητος εκφραστής μιας στεγανής εξουσίας.